Shloka 12

स्वयंप्रभा

प्रश्नोत्तरम् / Svayamprabha Explains the Golden Forest and Questions the Vanaras

Devanagari script

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने।।4.51.12।।पितामहाद्वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम्।

Transliteration

sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane | pitāmahād varaṃ lebhe sarvam auśanasaṃ dhanam ||

Translation

Siya’y nagsagawa ng matitinding tapas sa loob ng libu-libong taon sa isang dakilang gubat; at mula kay Pitāmaha (Brahmā) ay tumanggap ng biyaya—ang buong kayamanang nauukol kay Auśanasa (Śukra).

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• तु: indeed/and
• तु: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle; contrast/emphasis)

• वर्षसहस्राणि: for thousands of years
• वर्षसहस्राणि: काल (duration)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कालपरिमाणे द्वितीया (accusative of duration); षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्राणि = thousands of years)

• तपः: austerity, penance
• तपः: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मरूपे (object of ‘taptvā’)

• तप्त्वा: having performed (austerity)
• तप्त्वा: पूर्वक्रिया (prior action)
• Type: Verb
• Root: √तप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having performed)

• महावने: in the great forest
• महावने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् वनम्)

• पितामहात्: from Brahmā (the Grandsire)
• पितामहात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (source)

• वरम्: a boon
• वरम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• लेभे: obtained
• लेभे: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• औशनसम्: of Uśanas (Śukra)
• औशनसम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: औशनस (प्रातिपदिक; उशनस्-सम्बन्धि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (belonging to Uśanas/Śukra)

• धनम्: wealth
• धनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Context

'He (Maya) performed rigorous penance in the dense forest for thousands of years seeking the favour of Brahma, the creator and obtained a boon that he should inherit all the wealth of Usanas (Shukra).

Characters & Entities

• Svayaṃprabhā
• Pitāmaha (Brahmā)
• Maya (implied antecedent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Tapas aligned with divine order can yield results; the verse also cautions that power/wealth gained by boons must be governed by dharma to avoid downfall.

What is the narrative situation?

Svayaṃprabhā explains how Maya acquired extraordinary wealth through long penance and Brahmā’s boon.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and disciplined effort (tapas), though morally neutral unless guided by dharma.