Shloka 13

एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49)

Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party

Devanagari script

पुनर्मार्गामहै शैलान्कन्दरांश्च दरीस्तथा।काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च।।।।

Transliteration

punarmārgāmahai śailān kandarāṃś ca darīs tathā | kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca ||

Translation

Muli tayong maghanap: sa mga bundok, sa mga lambak at yungib, sa mga gubat na walang tao, sa mga ilang na pook, at sa mga batis ng kabundukan.

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-अव्यय (adverb)

• मार्गामहे: we will search/explore
• मार्गामहे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन; आत्मनेपद: ‘we search/explore’

• शैलान्: mountains
• शैलान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन

• कन्दरान्: caves/valleys
• कन्दरान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• दरीः: ravines/caverns
• दरीः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/उपमान-अव्यय (adverb: ‘likewise’)

• काननानि: forests
• काननानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• शून्यानि: desolate/empty
• शून्यानि: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शून्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; काननानि-विशेषणम्

• गिरिप्रस्रवणानि: mountain streams/springs
• गिरिप्रस्रवणानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + प्रस्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: गिरेः प्रस्रवणानि

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Context

'Once again let us explore the mountains, caverns, forests, desolate places and mountain streams.

Characters & Entities

• vānara-s (monkey-searchers)
• mountains (śaila)
• forests (kānana)
• mountain streams (giriprasravaṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Perseverance in righteous duty: the searchers recommit to their task rather than yielding to fatigue or discouragement.

What is the narrative situation?

The southern vānara party renews its systematic search across difficult terrains while looking for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Utsāha (steadfast effort) and sevā-bhāva (service-minded commitment to the mission).