Shloka 24

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

Devanagari script

द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः।अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः।।।।

Transliteration

dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ |

agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ ||

Translation

Sa ibayo nito, sa kabilang pampang, may isang maningning na pulo na may lawak na sandaang yojana—mahirap marating ng mga tao. Halughugin ninyo ito nang lubos sa bawat panig.

Word by Word

• द्वीपः: island
• द्वीपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of it/its
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• अपरे: on the other
• अपरे: विशेषण (Qualifier of पारे)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'on the other' (agreeing with पारे)

• पारे: on the farther shore/side
• पारे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'on the far side'

• शतयोजनमायतः: extending a hundred yojanas
• शतयोजनमायतः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: शत + योजन + आयत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (शतं योजनानि) + आयत (क्त/निष्ठा from √यम् with आ-; 'extended'); अर्थः: 'extended to a hundred yojanas'

• अगम्यः: inaccessible
• अगम्यः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: अ + गम्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गम्य (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त from √गम्) with नञ्; 'not reachable'

• मानुषैः: by humans
• मानुषैः: करण (Karaṇa/Agent-instrument; 'by humans')
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• दीप्तः: shining
• दीप्तः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त from √दीप् (to shine)

• तम्: that (island)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मार्गध्वम्: search (you all)
• मार्गध्वम्: क्रिया (Verb; आदेश)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; आत्मनेपद (ध्वम्)

• समन्ततः: all around
• समन्ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: 'on all sides')

Context

'Beyond this, on the other side of the sea stretching over an area of a hundred yojanas is an island difficult to reach for humans. Which you may explore.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is perseverance in a righteous task: even difficult, remote regions must be searched carefully when duty demands it.

What is the narrative situation?

Sugriva directs the team to a distant island and commands a comprehensive search.

Which character virtue is emphasized?

Dṛḍha-niścaya (steadfast determination) in service of a just cause.