Shloka 21

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

Devanagari script

तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रस्ससुहृज्जनः।राजंस्तिष्ठस्व समये भर्तुर्भार्येव तद्वशः।।

Transliteration

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ sa-putraḥ sa-suhṛj-janaḥ | rājan tiṣṭhasva samaye bhartur bhāryeva tad-vaśaḥ ||

Translation

O Hari, yumukod ka sa Kanya, kasama ang iyong anak at mga kaibigang tapat. Manindigan ka sa iyong pangako sa takdang oras, na masunurin dito gaya ng asawang babae sa marangal na kapangyarihan ng kanyang asawa.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मूर्ध्ना: with (your) head
• मूर्ध्ना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: mūrdhan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-nam (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-अर्थक अव्ययकृदन्त (gerund)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yuzmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• सपुत्रः: together with (your) son
• सपुत्रः: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (saha-artha): पुत्रेण सह; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'त्वम्' इत्यस्य विशेषणम्

• ससुहृज्जनः: together with friends and followers
• ससुहृज्जनः: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + suhṛt (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (saha-artha): सुहृद्भिः जनेन च सह; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'त्वम्' इत्यस्य विशेषणम्

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन

• तिष्ठस्व: stand/remain
• तिष्ठस्व: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sthā (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

• समये: in the agreement/oath
• समये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: samaya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• भर्तुः: of the husband/lord
• भर्तुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: bhartṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: bhāryā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक अव्यय (comparative particle)

• तद्वशः: submissive to him
• तद्वशः: Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + vaśa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: तस्य वशः (under his control); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'त्वम्' इत्यस्य विधेय-विशेषणम्

Context

'Therefore, I am apprehensive of Rama. I am not able to repay the help he has rendered to me'.

Characters & Entities

• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as dharma: uphold one’s pledged word (samaya). Humility and visible respect help restore moral order when a promise is at stake.

What is the narrative situation?

Hanumān instructs Sugrīva to pacify Rāma/Lakṣmaṇa by bowing and recommitting to the alliance and its promised duties.

Which character virtue is emphasized?

Fidelity to promises and disciplined submission to righteous obligation.