Shloka 1

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

Devanagari script

स कामिनं दीनमदीनसत्त्वंशोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रंरामानुजः पूर्वजमित्युवाच।।

Transliteration

sa kāminaṃ dīnam adīna-sattvaṃ |

śokābhipannaṃ samudīrṇa-kopam |

narendra-sūnur nara-deva-putraṃ |

rāmānujaḥ pūrvajam ity uvāca ||

Translation

Pagkatapos, ang nakababatang kapatid ni Rāma—ang prinsipe, anak ng hari—ay nagsalita sa kanyang nakatatandang kapatid: bagama’t sugatan ng pag-ibig at lugmok, hindi siya nabali ang loob, subalit nilamon ng dalamhati at umalimbukay ang galit.

Word by Word

• सः: he (Lakshmana)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कामिनम्: desirous/lovesick
• कामिनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वजम्’ इति विशेषणम्

• दीनम्: dejected
• दीनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वजम्’ इति विशेषणम्

• अदीनसत्त्वम्: of undaunted spirit
• अदीनसत्त्वम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-दीन-सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (दीनं न सत्त्वं यस्य)

• शोकाभिपन्नम्: overcome by grief
• शोकाभिपन्नम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक-अभि-पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: क्त (PPP) ‘overcome’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (शोकेन अभिपन्नः)

• समुदीर्णकोपम्: with aroused anger
• समुदीर्णकोपम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-ईर्ण-कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (समुदीर्णः कोपः यस्य)

• नरेन्द्रसूनुः: son of a king
• नरेन्द्रसूनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर-इन्द्र-सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (नरेन्द्रस्य सूनुः)

• नरदेवपुत्रम्: son of the lord of men
• नरदेवपुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर-देव-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (नरदेवस्य पुत्रः)

• रामानुजः: Rama's younger brother
• रामानुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम-अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (रामस्य अनुजः)

• पूर्वजम्: elder brother
• पूर्वजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Seeing the indomitable hero, his elder brother, son of a king, love-sick, dejected and overcome by anger and grief, spoke prince Lakshmana:

Characters & Entities

• Lakshmana
• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes supportive counsel within family: Lakṣmaṇa stands by Rāma, helping channel grief and anger toward rightful action.

What is the narrative situation?

At the start of Sarga 31, Lakṣmaṇa prepares to speak to Rāma, who is distressed by Sītā’s separation and Sugrīva’s delay.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s loyal steadiness—he remains focused on duty even amid emotionally charged circumstances.