Shloka 6

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

Devanagari script

दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसारावसङ्घुष्ठं विललापार्तया गिरा।।

Transliteration

dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gata-vidyud-valāhakam | sārasārāva-saṅghuṣṭhaṃ vilalāpa ārtayā girā ||

Translation

Nang makita ang langit na dalisay—wala na ang mga ulap at kidlat—at umaalingawngaw sa sigaw ng mga sārasa na tagak, nanaghoy si Rāma sa tinig na sugatan ng dalamhati.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया-पूर्वक)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• विमलम्: clear
• विमलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘व्योम’ इत्यस्य विशेषणम्

• व्योम: sky
• व्योम: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गतविद्युद्वलाहकम्: from which lightning-clouds have departed
• गतविद्युद्वलाहकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गत (गम् धातु + क्त) + विद्युत् + वलाहक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विद्युद्वलाहकाः गताः यस्मात् तत्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘व्योम’ इत्यस्य विशेषणम्

• सारसारावसङ्घुष्ठम्: resounding with the cries of sarasa-cranes
• सारसारावसङ्घुष्ठम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सारस + आराव + सङ्घुष्ट (घुष् धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (सारसानाम् आरावैः सङ्घुष्टम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘व्योम’ इत्यस्य विशेषणम्

• विललाप: lamented
• विललाप: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-लप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आर्तया: with a distressed
• आर्तया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘गिरा’ इत्यस्य विशेषणम्

• गिरा: voice
• गिरा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

Looking at the sky rid of clouds and lightning, filled with the sounds of flocks of sarasa birds, Rama cried in a pitiable state.

Characters & Entities

• Rama
• vidyut (lightning)
• sārasa (cranes)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes truthful acknowledgment of grief without abandoning duty; Rama’s sorrow is presented honestly, yet within the larger frame of steadfast purpose.

What is the narrative situation?

The narration describes Rama’s emotional response as the monsoon ends and the sky clears, intensifying his sense of separation.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s integrity (satya) in emotion—he does not pretend indifference, and his lament underscores the depth of his commitment to Sītā.