Shloka 58

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

Devanagari script

अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः।नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण।।।।

Transliteration

ahaṃ tu hṛta-dāraś ca rājyāc ca mahataś cyutaḥ | nadī-kūlam iva klinnam avasīdāmi lakṣmaṇa ||

Translation

Ngunit ako—naagawan ng asawa at napatalsik sa dakilang kaharian—ay lumulubog, O Lakṣmaṇa, na gaya ng pampang ng ilog na nabasa at gumuho.

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), उत्तमपुरुषार्थे; पुल्लिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (common), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Sambandha/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (contrast/emphasis)

• हृतदारः: one whose wife is taken away
• हृतदारः: कर्ता (Karta/Subject; adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: हृत (कृदन्त; √हृ (धातु) + क्त) + दार (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): हृताः दाराः यस्य; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) अहम्-शब्दस्य

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• राज्यात्: from the kingdom
• राज्यात्: अपादान (Apadana/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• महतः: from greatness / from a great position
• महतः: अपादान (Apadana/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; 'महान्' इत्यस्य पञ्चमी रूपम्

• च्युतः: fallen/dethroned
• च्युतः: कर्ता (Karta/Subject; adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: च्युत (कृदन्त; √च्यु (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् अहम्-शब्दस्य

• नदीकूलम्: a river-bank
• नदीकूलम्: उपमान (Upamana/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक) + कूल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: नद्याः कूलम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; उपमानपदम्

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Sambandha/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक (comparative particle)

• क्लिन्नम्: soaked/wet
• क्लिन्नम्: विशेषण (Visheshana/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्लिन्न (कृदन्त; √क्लिद् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपमेयस्य (अहम्) भाववर्णनम्

• अवसीदामि: I sink / I become despondent
• अवसीदामि: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: √सद् (धातु) उपसर्गः अव + तिङ्
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

Context

'O Lakshmana! I have lost my wife. I have been dethroned from the mighty kingdom. I am sinking like a river bank overflowed.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Sītā (implied by 'hṛtadāra')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes truthful acknowledgment of suffering without abandoning duty: Rāma states his pain (satya) while still remaining within the moral frame of perseverance.

What is the narrative situation?

Rāma confides to Lakṣmaṇa his deepening despair in the rains—Sītā is abducted and his royal station is lost.

Which character virtue is emphasized?

Emotional honesty joined to endurance: Rāma does not conceal grief, yet continues forward in righteous purpose.