Shloka 24

Devanagari script

पादप्रहारैस्तु मया बहुभिस्तद्विदारितम्।ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुरमुपागतः।।

Transliteration

pāda-prahārais tu mayā bahubhis tad vidāritam | tato ’haṃ tena niṣkramya yathā puram upāgataḥ ||

Translation

Sa maraming sipa ay aking nabasag at nabuksan iyon; at sa siwang na yaon ako’y nakalabas at muling nagbalik sa lungsod.

Word by Word

• पादप्रहारैः: by kicks/foot-blows
• पादप्रहारैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पाद-प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पादेन प्रहारः); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• बहुभिः: many
• बहुभिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of पादप्रहारैः)

• तत्: that (entrance/obstruction)
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे कर्तृस्थानी (subject of passive)

• विदारितम्: was split/broken open
• विदारितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-दॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (then/thereafter)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• तेन: through that
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/मार्गे (by that/through that)

• निष्क्रम्य: having come out
• निष्क्रम्य: Purvakala (पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: निस्-क्रम् (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकाल

• यथा: as
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/in the manner)

• पुरम्: to the city
• पुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपागतः: arrived
• उपागतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कर्तरि भूतकृदन्त (past active participle usage of क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अहम्-सम्बन्ध

Context

'I kicked the boulder again and again till it yielded. I came out that way and arrived at the city.

Characters & Entities

• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When support fails, dharma also demands self-effort: one must strive to restore order and return to responsibility rather than succumb to misfortune.

What is the narrative situation?

Finding the cave sealed, Vāli forces an exit by repeated kicks and returns to the city.

Which character virtue is emphasized?

Determination—he refuses to remain trapped and exerts himself until escape becomes possible.