Sarga 65

Verse 1

अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनि:।पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्।।।।

Pagkaraan, O Rāma, ang dakilang muni, iniwan ang lupain ng Himavat at narating ang silangang dako; doon niya isinagawa ang napakahigpit na tapasya.

Verse 2

मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।चकाराप्रतिमं राम तप: परमदुष्करम्।।।।

Matapos isagawa ang walang kapantay na panatang katahimikan sa loob ng sanlibong taon, O Rāma, isinagawa niya ang di-matularang tapasya—lubhang mahirap maisakatuparan.

Verse 3

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तर आविशत्।।।।स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्टदव्ययम्।

Nang lumipas ang ganap na sanlibong taon, ang dakilang muni’y nanatiling di-kumikilos na parang tuyong kahoy; bagaman hinampas ng maraming hadlang, hindi pumasok sa kanyang puso ang galit. Sa matibay na pasiya, O Rāma, isinagawa niya ang di-nauubos na tapas.

Verse 4

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम।इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।।।

O pinakadakila sa angkan ni Raghu, nang matapos ang kanyang panatang isang libong taon, ang dakilang tagapag-ingat ng panata ay nagsimulang kumain ng inihandang pagkain. Sa sandaling iyon, si Indra—nag-anyong brāhmaṇa—ay namalimos sa kanya ng pagkaing yaon na handa na.

Verse 5

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।1.65.4।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम। इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।1.65.5।।

O pinakadakila sa angkan ng Raghu, nang matapos ang kaniyang panatang isang libong taon, ang dakilang mapagpanata ay nagsimulang kumain ng inihandang pagkain; noon ding sandali, si Indra na nag-anyong brāhmaṇa ay namalimos ng handog na pagkaing yaon.

Verse 6

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।।।

Matatag ang loob, ibinigay niya noon sa brāhmaṇa ang lahat ng pagkaing naluto na. Nang maubos ang pagkain, ang kagalang-galang na dakilang asceta ay nanatiling hindi kumakain; sa panatang katahimikan, wala siyang sinabi sa brāhmaṇa. Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga muni ay nagpatuloy pa ng isa pang libong taon ng tapas, pinipigil ang paghinga.

Verse 7

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।1.65.6।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।1.65.7।।

Matatag ang pasya, ibinigay niya sa brāhmaṇa ang lahat ng pagkaing naluto na; nang ito’y maubos, ang dakilang asceta ay nanatiling walang kinain. Sa pagtalima sa panatang katahimikan, wala siyang sinabi, at saka nagpatuloy sa tapas ng isa pang libong taon, pinipigil ang paghinga.

Verse 8

तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत।त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमादीपितमिवाभवत्।।।।

Habang pinipigil niya ang paghinga, umusbong ang usok sa tuktok ng kaniyang ulo; dahil dito, nayanig sa pangamba ang tatlong daigdig, na wari’y nagliliyab.

Verse 9

ततो देवास्सगन्धर्वा: पन्नगोरगराक्षसा:।मोहितास्तेजसा तस्य तपसा मन्दरश्मय:।।।।कश्मलोपहता स्सर्वे पितामहमथाब्रुवन्।

Pagkaraan, ang mga deva kasama ang mga gandharva, mga nāga at iba pang ahas, at mga rākṣasa—nabighani at nalito sa ningning ng kaniyang tapas, at nanghina ang sarili nilang liwanag. Sa matinding pangamba, lumapit silang lahat sa Pitāmaha, si Brahmā, at nagsalita.

Verse 10

बहुभि: कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनि:।।।।लोभित: क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते।

O Panginoon, ang dakilang muni na si Viśvāmitra ay tinukso at pinagalit sa maraming paraan; gayunman, lalo pang lumalago ang kanyang kapangyarihan ng tapasya.

Verse 11

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।।।

Walang anumang kasalanan sa kanya ang nakikita—kahit pinakabanayad man. Kapag hindi ipinagkaloob ang minimithi ng kanyang isipan, kaya niyang lipulin, sa lakas ng kanyang tapasya, ang tatlong daigdig kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 12

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।1.65.11।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।1.65.12।।

Walang anumang kapintasan sa kanya ang masusumpungan—kahit pinakamaliit. Kapag hindi ipinagkaloob ang minimithi niya, kaya niyang, sa tindi ng kanyang tapasya, wasakin ang tatlong daigdig kasama ang lahat ng nilalang, gumagalaw man o di-gumagalaw.

Verse 13

व्याकुलाश्च दिशस्सर्वा न च किञ्चित्प्रकाशते।सागरा: क्षुभितास्सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वता:।।।।

Nababalisa ang lahat ng dako, at waring wala nang liwanag. Nagngangalit ang mga dagat, at nagkakabiyak ang mga bundok.

Verse 14

प्रकम्पते च पृथिवी वायुर्वाति भृशाकुल:।बृह्मन्न प्रतिजानीमोनास्तिको जायते जन:।।।।

Nanginginig ang lupa, at ang hangin ay humahampas sa matinding pagkabalisa. O Brahman, hindi namin alam ang gagawin—ang mga tao’y nagiging walang pananampalataya.

Verse 15

सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम्।भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।।।।

Warìng nalilito ang tatlong daigdig, at ang kanilang mga isip ay lubhang nababagabag; maging ang Araw ay tila kumukupas sa harap ng ningning ng dakilang rishi.

Verse 16

बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनि:।तावत्प्रसाद्यो भगवा नग्निरूपोमहाद्युति:।।।।

O Panginoon, bago pa ang dakilang muni—kagalang-galang, anyong apoy at lubhang maningning—ay ituon ang kanyang pasya sa pagwasak, nararapat siyang payapain.

Verse 17

कालाग्निना यथापूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्।देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मतम्।।।।

Nasusunog ang buong tatlong daigdig na wari’y sa apoy ng pangwakas na panahon. Kahit na hangarin niya ang paghahari ng mga deva, ipagkaloob sa kanya ang anumang kanyang ninanais.

Verse 18

ततस्सुरगणास्सर्वे पितामहपुरोगमा:।विश्वामित्रं महात्मानं मधुरं वाक्यमब्रुवन्।।।।

Pagkaraan, ang lahat ng pangkat ng mga deva, na si Pitāmaha (Brahmā) ang nangunguna, ay nagsalita sa dakilang-loob na si Viśvāmitra ng matatamis at mahinahong salita.

Verse 19

ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिता:।ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक ।।।।

O Brahmarṣi, maligayang pagdating sa iyo! Lubos kaming nasiyahan sa iyong mga tapasya. O Kauśika, sa tindi ng iyong pagninilay at pag-aayuno, natamo mo ang katayuang Brahmana.

Verse 20

दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन् ददामि समरुद्गण:।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।।।।

O Brahmana, ako—kasama ang mga pangkat ng Marut—ay nagkakaloob sa iyo ng mahabang buhay. Makamtan mo ang kagalingan at pagpapala; mabait na ginoo, yumaon ka ngayon sa kapayapaan at ligaya.

Verse 21

पितामहवचश्शृत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम्।कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनि:।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Pitāmaha at ng lahat ng mga nananahan sa langit, ang dakilang muni—punô ng galak—ay yumukod sa paggalang at saka nagsalita.

Verse 22

ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च।ओङ्कारश्च वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।।।।

Kung tunay ngang nakamtan ko ang pagka-Brahmana, at gayundin ang mahabang buhay, nawa’y ang Om, ang panawagang vaṣaṭ, at ang mga Veda mismo ang kumilala at tumanggap sa akin.

Verse 23

क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि।ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवता:।।।।यद्ययं परम: काम: कृतो यान्तु सुरर्षभा:।

O mga diyos, nawa’y si Vasiṣṭha—anak ni Brahmā, pinakadakila sa mga nakaaalam ng kṣatriya-veda at gayundin ng brahma-veda—ay magsalita sa akin nang ganito. Kung matupad ang pinakamataas na hangaring ito, kung gayon, O pinakadakila sa mga deva, maaari na kayong lumisan.

Verse 24

तत: प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वर:।।।।सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्।

Pagkaraan, si Vasiṣṭha—pinakamainam sa mga bumibigkas ng mga banal na japa—na napasaya at napapayapa ng mga diyos, ay nakipagkaibigan at nagsabi: “Mangyari nawa; ikaw ay isang Brahmarṣi.”

Verse 25

ब्रह्मर्षिस्त्वं न सन्देहस्सर्वं सम्पत्स्यते तव।।।।इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्।

“Ikaw ay isang Brahmarṣi—walang pag-aalinlangan; lahat ay magtatagumpay para sa iyo.” Pagkasabi nito, ang lahat ng mga diyos ay lumisan din, nagbalik sa pinanggalingan.

Verse 26

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।।।।पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्।

At si Viśvāmitra rin—matuwid ang kalooban—nang makamtan ang dakilang pagka-Brahmana, ay nagbigay-pugay kay Vasiṣṭha, ang Brahmarṣi, ang pinakadakila sa mga bumibigkas ng mantra.

Verse 27

कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थित:।।।।एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना।

Natupad ang kanyang layon, matatag sa mahigpit na tapas, nilibot niya ang buong daigdig. Sa gayon, O Rāma, natamo ng dakilang-loob na iyon ang kalagayang Brahmana.

Verse 28

एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तप:।।।।एष धर्मपरो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्।

Ito, O Rāma, ang pinakadakila sa mga muni; siya ang mismong anyo ng tapas. Laging nakatuon sa dharma, siya ang sukdulan at kanlungan ng lakas-espirituwal.

Verse 29

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।।।

Pagkasabi nito, ang maningning na dakila—pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang—ay tumahimik.

Verse 30

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।1.65.29।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।1.65.30।।

Nang marinig ang mga salita ni Śatānanda, sa harap nina Rāma at Lakṣmaṇa, si Janaka—nakapagdaupang-palad sa paggalang—ay nagsalita sa anak ni Kuśika (Viśvāmitra).

Verse 31

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गव।यज्ञं काकुत्स्थसहित: प्राप्तवानसि धार्मिक।।।।

Mapalad ako; lubos akong pinagpala, O pinakadakila sa mga muni, sapagkat ikaw, O matuwid, ay dumating sa aking paghahandog na yajña na kasama ang mga supling ni Kakutstha—sina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 32

पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने।गुणा बहुविधा: प्राप्तास्तव सन्दर्शनान्मया।।।।

Nalinis ako sa iyong pagtanaw, O Brahman, O dakilang muni; sa iyong pagdalaw ay nakamtan ko ang sari-saring pagpapala at kagalingan.

Verse 33

विस्तरेण च ते ब्रह्मन् कीर्त्यमानं महत्तप:।श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।।।।

O Brahman, O makapangyarihan, ang iyong dakilang mga tapas—na isinasalaysay nang malawakan—ay napakinggan ko, at gayundin ni Rāma na dakila ang loob.

Verse 34

सदस्यै: प्राप्य च सद: श्रुतास्ते बहवो गुणा:।अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।।।।अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज ।

Pagdating sa bulwagan ng yajña, narinig ng mga nakaupong matatanda ang marami mong kabutihan. Di-masukat ang iyong tapas, di-masukat ang iyong lakas; at di-masukat din ang iyong mga katangian, O anak ni Kuśika, sa lahat ng panahon.

Verse 35

तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।।।।कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्।

O panginoon, hindi ako nagsasawa sa pakikinig sa mga kamangha-manghang salaysay na ito. Ngunit, O pinakadakila sa mga muni, dumating na ang oras ng mga gawaing ritwal—lumulubog na ang bilog ng araw.

Verse 36

श्व: प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुन:।।।।स्वागतं तपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि।

O marilag na muni, bukas sa pagsikat ng araw ay nararapat mo akong muling makita. O pinakadakila sa mga mapagpakasakit, maligayang pagdating—ipagkaloob mo nawa sa akin ang pahintulot na magpaalam at tumupad sa aking tungkulin.

Verse 37

एवमुक्तो मुनिवर: प्रशस्य पुरुषर्षभम्।।।।विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा।

Sa gayong pananalita, ang dakilang muni—nalulugod ang puso—ay nagpuri kay Janaka, ang pinakamainam sa mga tao, at agad na ipinagkaloob sa masayang hari ang pahintulot na umalis.

Verse 38

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिप:।।।।प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायस्सबान्धव:।

Pagkasabi nito sa pinakadakilang muni, si Janaka—hari ng Videha at panginoon ng Mithilā—ay agad na umikot nang pakanan bilang paggalang kay Viśvāmitra, kasama ang kanyang mga guro at mga kamag-anak.

Verse 39

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामस्सलक्ष्मण:।।।।स्ववाटमभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभि:।

Si Viśvāmitra rin, ang matuwid na dharmātmā, ay nagtungo sa sarili niyang tahanan, kasama sina Rāma at Lakṣmaṇa, habang pinararangalan ng mga dakilang rishi.