Shloka 23

शुनश्शेफरक्षा–विश्वामित्रशापः

Sunassepha’s Rescue and Visvamitra’s Curse

Devanagari script

तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमुत्सुक: ।जगाम नृपति श्शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रित:।।।।

Transliteration

tadvākyam ṛṣiputrasya śrutvā harṣasamutsukaḥ | jagāma nṛpatiḥ śīghraṃ yajñavāṭam atandritaḥ ||

Translation

Nang marinig ng hari ang mga salitang iyon ng anak ng rishi, siya’y nag-umapaw sa galak at, walang pag-aatubili, agad na nagmadaling tumungo sa bakuran ng yajña.

Word by Word

• तत्-वाक्यम्: that statement
• तत्-वाक्यम्: कर्म (Karma/Object) (of 'श्रुत्वा')
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: तत् वाक्यम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• ऋषिपुत्रस्य: of the sage's son
• ऋषिपुत्रस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ऋषेः पुत्रः; पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund): "having heard"

• हर्षसमुत्सुकः: eager with joy
• हर्षसमुत्सुकः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + समुत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: हर्षेण समुत्सुकः; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणं 'नृपतिः' इति

• जगाम: went
• जगाम: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• यज्ञवाटम्: the sacrificial enclosure
• यज्ञवाटम्: कर्म (Karma/Object) (goal of motion)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + वाट (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: यज्ञस्य वाटः; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (destination)

• अतन्द्रितः: unwearied, prompt
• अतन्द्रितः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + तन्द्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-समास/नकार-निषेध (negation), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणं 'नृपतिः' इति

Context

At the words of the sage's son, the king, eager with delight hastened towards the sacrificial ground.

Characters & Entities

• nṛpati (Ambarīṣa)
• yajñavāṭa (sacrificial enclosure)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Promptness in rightful duty: the king acts without delay once a dharmic course appears possible within the sacrificial context.

What is the narrative situation?

After hearing the sage’s son, the king proceeds quickly to the sacrificial ground to continue the rite.

Which character virtue is emphasized?

Decisive action and diligence (atandratā) in performing one’s pledged obligations.