HomeRamayanaBala KandaSarga 54Shloka 19
Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

शबलाहरणम्

The Attempted Seizure of Sabalā (Kāmadhenu) and the Triumph of Brahmic Power

बलं भग्नं ततो दृष्ट्वा रथेनाक्रम्य कौशिक:।स राजा परमक्रुद्धो रोषविस्फारितेक्षण:।पप्लवान्नाशयामास शस्त्रैरुच्चावचैरपि।।।।

balaṃ bhagnaṃ tato dṛṣṭvā rathena ākramya kauśikaḥ | sa rājā paramakruddho roṣa-visphāritekṣaṇaḥ | paplavān nāśayāmāsa śastrair uccāvacair api ||

Nang makita ni Kauśika (Viśvāmitra) na wasak ang kanyang hukbo, sumakay siya sa kanyang karwahe at sumugod. Ang hari, lubhang nagngangalit at dilat ang mga mata sa poot, ay winasak din ang mga Paplava sa pamamagitan ng iba’t ibang sandata.

बलम्army
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
भग्नम्broken / destroyed
भग्नम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)
ततःthereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb: ‘thereupon/then’)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund)
रथेनwith a chariot
रथेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
आक्रम्यhaving attacked
आक्रम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त-अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having attacked/advanced upon’
कौशिकःKauśika (Viśvāmitra)
कौशिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
परमक्रुद्धःextremely enraged
परमक्रुद्धः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम-क्रुद्ध (प्रातिपदिक; क्रुध् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—परमः क्रुद्धः
रोषविस्फारितेक्षणःwith eyes widened by anger
रोषविस्फारितेक्षणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोष-विस्फारित-ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—रोषेण विस्फारिते ईक्षणे यस्य (bahuvrīhi-like semantics but form as tatpuruṣa chain)
पप्लवान्the Paplavas
पप्लवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
नाशयामासdestroyed
नाशयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनाशय् (णिजन्त; नश् धातु causative)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त
शस्त्रैःwith weapons
शस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
उच्चावचैःof various kinds
उच्चावचैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउच्च-अवच (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्वः—उच्चैः च अवचैः च (various/high and low = diverse)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: ‘also/even’)

Thereafter the king (Viswamitra), having seen his army thus routed, flew into a fury.Wide-eyed with anger, he sat in his chariot and destoyed the Paplavas with various kinds of weapons.

V
Viśvāmitra (Kauśika)
C
Chariot (ratha)

FAQs

Unchecked anger (krodha) drives escalation and blinds judgment; dharma warns that rage-based action deepens conflict rather than restoring order.

After his army is destroyed, Viśvāmitra personally retaliates from his chariot and kills the manifested Paplavas with varied weapons.

A negative exemplar: the loss of self-control—anger overpowering discernment.