Sarga 48

Verse 1

पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे।कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम्।।।।

Doon, matapos ang kanilang pagkikita at pagkamustahan, sa pagtatapos ng usapan ay nagsalita si Sumati ng mga salitang ito sa dakilang rishi.

Verse 2

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।।।

Pagpapala sa iyo, O muni. Sino ang dalawang kabataang ito, na ang tapang ay tulad ng sa mga deva? Ang kanilang lakad ay gaya ng elepante o leon—mga bayani, kahawig ng tigre at toro. Malalapad ang kanilang mga mata na tila talulot ng lotus; taglay nila ang mga tabak, lalagyan ng palaso, at mga busog. Sa kagandahan ay tulad sila ng mga Aśvin, bagong sumapit sa kasibulan, na wari’y mga amara na bumaba mula sa langit. Paano sila nakarating dito nang naglalakad, O muni—kaninong mga anak sila, at sa anong layunin?

Verse 3

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।1.48.2।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।1.48.3।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।1.48.4।।

At kapag si Rāma, ang di-matitinag na anak ni Daśaratha, ay dumating sa kakila-kilabot na gubat na ito, ikaw ay magiging dalisay.

Verse 4

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।1.48.2।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।1.48.3।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।1.48.4।।

Nang marinig ang kanyang mga salita, isinalaysay ni Viśvāmitra ang nangyari ayon sa tunay na pangyayari—ang pananatili sa Siddhāśrama at ang pagpatay sa mga Rākṣasa.

Verse 5

भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितै:।।।।किमर्थं च मुनिश्रेष्ठ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत:।।।।

Pinapaganda nila ang lupaing ito na parang buwan at araw sa langit; magkatulad sila sa tindig, anyo, at kilos. O pinakadakila sa mga muni, sa anong layon dumating sa mahirap na landas na ito ang mga bayaning may dakilang sandata? Nais kong marinig ang katotohanan nang malinaw.

Verse 6

भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितै:।।1.48.5।।किमर्थं च मुनिश्रेष्ठ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत:।।1.48.6।।

O pinakadakilang muni, ang dalawang bayaning ito—magkawangis sa tindig, anyo, at kilos—ay nagpapaganda sa lupaing ito na tila araw at buwan sa langit. Taglay ang maririkit na sandata, dumating sila sa landas na mahirap tawirin; sa anong layunin sila naparito? Nais kong marinig ang katotohanan nang malinaw.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्।सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा।।।।

Nang marinig ang kanyang mga salita, isinalaysay ni Viśvāmitra ang nangyari ayon sa tunay na pangyayari—ang pananatili sa Siddhāśrama at ang pagpatay sa mga Rākṣasa.

Verse 8

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राजा परमहर्षित:।अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ।।।।पूजयामास विधिवत्सत्कारार्हौ महाबलौ।

Nang marinig ang mga salita ni Viśvāmitra, labis na nagalak si Haring Sumati. Nang dumating ang dalawang anak ni Daśaratha bilang mararangal na panauhin—makapangyarihan at karapat-dapat parangalan—tinanggap niya sila at pinarangalan ayon sa wastong kaugalian.

Verse 9

तत: परमसत्कारं सुमते: प्राप्य राघवौ।।।।उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां तत: ।

Pagkatanggap ng pinakamataas na parangal mula kay Sumati, ang dalawang Rāghava ay nanatili roon sa loob ng isang gabi; pagkaraan, sila’y naglakbay patungo sa Mithilā.

Verse 10

तान् दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्।।।।साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन्।

Nang makita ang mapalad na lungsod ni Janaka, pinuri ng lahat ng mga rishi ang Mithila nang may paggalang, na sumisigaw, “Mabuti! Mabuti!”

Verse 11

मिथिलोपवने शून्यमाश्रमं दृश्य राघव:।।।।पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम्।

Malapit sa Mithilā, nakita ni Rāghava ang isang sinauna at marikit na āśrama na walang tao; at tinanong niya ang pinakadakilang muni tungkol dito.

Verse 12

श्रीमदाश्रमसङ्काशं किन्न्विदं मुनिवर्जितम्।।।।ज्ञातुमिच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्वमाश्रम:।

“Bhagavān, ang pook na ito’y wari’y isang maringal na āśrama—bakit ito iniwan ng mga muni? Nais kong malaman: kaninong āśrama ito noon?”

Verse 13

तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारद:।।।।प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।

Nang marinig ang winika ni Rāghava, ang dakilang muni na si Viśvāmitra—maalam sa pananalita at nagliliwanag sa tejas—ay sumagot sa kanya.

Verse 14

हन्त ते कथयिष्यामि श्रुणु तत्त्वेन राघव।।।।यस्येदमाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मना।

“Sige, Rāghava, isasalaysay ko sa iyo—makinig ka nang may katotohanan—kung kaninong pook-āśrama ito, at paanong ito’y nasumpa sa galit ng isang dakilang kaluluwa.”

Verse 15

गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मन:।।।।आश्रमो दिव्यसङ्काशस्सुरैरपि सुपूजित:।

“O pinakadakila sa mga tao, ang āśramang ito—kumikinang na tila tahanang makalangit at pinararangalan maging ng mga deva—ay dating kay Mahāṛṣi Gautama.”

Verse 16

स चेह तप आतिष्ठदहल्यासहित: पुरा।।।।वर्षपूगाननेकांश्च राजपुत्र महायश:।

Dito, noong unang panahon, ang dakilang tanyag na iyon ay nagsagawa ng mahahabang pag-aayuno at pagninilay, kasama si Ahalyā, O prinsipe na may dakilang karangalan, sa loob ng maraming salansang ng mga taon.

Verse 17

तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षश्शचीपति:।।।।मुनिवेषधरोऽहल्यामिदं वचनमब्रवीत्।

Ngunit si Indra, ang libong-mata at panginoon ni Śacī, nang matanto ang pagkakataon, ay nag-anyong isang muni at nagsalita ng ganitong mga salita kay Ahalyā.

Verse 18

ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनस्सुसमाहिते।सङ्गमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे।।

O marikit ang mga biyas, ang mga hinahabol ng pagnanasa ay hindi naghihintay ng tamang panahon; O payat ang baywang, ninanais kong makipagniig sa iyo.

Verse 19

मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन।मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात्।।

O ligaya ng angkan ni Raghu, nakilala ni Ahalyā ang libong-mata sa anyong muni; at dahil sa pagkahumaling sa hari ng mga deva, ang kanyang isip ay naligaw at siya’y pumayag.

Verse 20

अथाब्रवीत् नरश्रेष्ठ कृतार्थेनान्तरात्मना।।।कृतार्थाऽस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमित: प्रभो।आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात्।।।

Pagkaraan, nang matupad ang nasa-loob ng kaniyang puso, ay nagsalita siya: “O pinakamainam sa mga deva, ako’y nasiyahan na. Lumisan ka agad mula rito, O Panginoon. O Hari ng mga deva, ingatan mo ang iyong sarili—at ako rin—sa lahat ng panahon laban kay Gautama.”

Verse 21

अथाब्रवीत् नरश्रेष्ठ कृतार्थेनान्तरात्मना।1.48.20।।कृतार्थाऽस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमित: प्रभो।आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात्।1.48.21।।

Pagkaraan, nang matupad ang nasa-loob ng kaniyang puso, ay nagsalita siya: “O pinakamainam sa mga deva, ako’y nasiyahan na. Lumisan ka agad mula rito, O Panginoon. O Hari ng mga deva, ingatan mo ang iyong sarili—at ako rin—sa lahat ng panahon laban kay Gautama.”

Verse 22

इन्द्रस्तु प्रहसन् वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत्।सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथाऽगतम्।।।

Si Indra naman, na nakangiti, ay nagsabi kay Ahalyā: “O marikit ang balakang, ako’y lubhang nasiyahan; aalis ako sa paraang aking pagdating.”

Verse 23

एवं सङ्गम्य तु तया निश्चक्रामोटजात्तत:।।स सम्भ्रमात्त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति।।।

Sa gayon, matapos makipagsama sa kaniya, ay nagmadaling lumabas siya mula sa kubong yari sa mga dahon; at sa pagkabalisa, O Rāma, siya’y nagmamadali, nangangamba kay Gautama.

Verse 24

गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।।।।तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्।।।।

Pagkaraan, nakita niya ang dakilang muni na si Gautama na pumapasok—di-malalabanan maging ng mga deva at mga dānava, puspos ng lakas ng tapas. Basâ ng banal na tubig ng pagligo sa tīrtha, nagniningas na wari’y apoy; tangan ang mga patpat na panggatong at ang kuśa-damo, yaong pinakadakila sa mga asceta.

Verse 25

गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।।1.48.24।।तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्।।1.48.25।।

At nakita niya ang dakilang muni na si Gautama na pumapasok—di-madadaig maging ng mga deva at asura, puspos ng lakas ng tapas—basa ng banal na tubig ng paglilinis, nagniningas na wari’y apoy, tangan ang mga panggatong at damong kuśa, ang pinakadakila sa mga asceta.

Verse 26

दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विवर्णवदनोऽभवत्।अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनि:।।।।दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत्।

Pagkakita sa kanya, natakot ang panginoon ng mga deva at namutla ang mukha. At ang muni—matatag sa wastong asal—nang makita ang Sanlibong-mata na gumagawa ng kasamaan habang nakabihis na parang asceta, ay nagsalita sa galit.

Verse 27

मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते।।।।अकर्तव्यमिदं तस्माद्विफलस्त्वं भविष्यसि।

“O masamang-isip, inangkin mo ang aking anyo at ginawa ang di-dapat gawin. Kaya’t ikaw ay magiging walang-bunga—mawawalan ng pagkalalaki.”

Verse 28

गौतमेनैवमुक्तस्य सरोषेण महात्मना।।।।पेततुर्वृषणै भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात्।

Nang ganito siyang magsalita sa galit, ang dakilang-loob na si Gautama, agad na nalaglag sa lupa ang bayag ng Sanlibong-mata sa mismong sandaling iyon.

Verse 29

तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान्।।।।इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि।वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।।।।अदृश्या सर्वभूतानां आश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि।

Sa gayon na isinumpa niya si Śakra, isinumpa rin ng muni si Ahalyā: “Dito, sa loob ng maraming libong taon, mananatili ka—hangin ang iyong magiging pagkain, walang anumang pagkain, nakahiga sa abo at nagdurusa sa tapas; di-nakikita ng lahat ng nilalang, maninirahan ka sa ashram na ito.”

Verse 30

तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान्।।1.48.29।।इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि।वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।।1.48.30।।अदृश्या सर्वभूतानां आश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि।

O ikaw na naligaw ang asal: sa pagtanggap mo sa kanya bilang panauhin, malaya sa kasakiman at pagkalito, at puspos ng galak, muli mong matatamo ang sarili mong katawan at mananatili kang malapit sa akin.

Verse 31

यदा चैतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मज:।।।।आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि।

At kapag si Rāma, ang di-matitinag na anak ni Daśaratha, ay dumating sa kakila-kilabot na gubat na ito, ikaw ay magiging dalisay.

Verse 32

तस्यातिथ्येन दुर्वुत्ते लोभमोहविवर्जिता।।।।मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि।

O ikaw na naligaw ang asal: sa pagtanggap mo sa kanya bilang panauhin, malaya sa kasakiman at pagkalito, at puspos ng galak, muli mong matatamo ang sarili mong katawan at mananatili kang malapit sa akin.

Verse 33

एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम्।।।।इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते।हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे महातपा:।।।।

Pagkasabi nito, ang maningning na pantas na si Gautama—dakilang tapasvin—ay iniwan ang ashram na ito, na dinadalaw ng mga Siddha at Cāraṇa, at sa banal na tuktok ng Himavat ay nagsagawa siya ng matinding pagninilay at pagtitika.