Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 39

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा वचनं त्रासाद्राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवु:।।।।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे तेन वाक्येन चोदिता:।

Transliteration

tac chrutvā vacanaṃ trāsād rājño veśma pradudruvuḥ | sambhrāntamanasaḥ sarve tena vākyena coditāḥ ||

Translation

Pagkarinig sa mga salitang iyon, silang lahat ay nabalisa sa takot at nagmadaling tumakbo patungo sa palasyo ng hari, ang kanilang mga isip ay naguguluhan at itinutulak ng gayong balita.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• त्रासात्: from fear/due to fear
• त्रासात्: Hetu (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• वेश्म: palace/house
• वेश्म: Karma (कर्म/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन (गन्तव्य-प्रयोग)

• प्रदुद्रुवुः: ran/hastened
• प्रदुद्रुवुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-द्रु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• सम्भ्रान्त-मनसः: with agitated minds
• सम्भ्रान्त-मनसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्भ्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्मधारयः (सम्भ्रान्तं मनः येषाम्) विशेषणम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन

• तेन: by that
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन

• वाक्येन: by the statement
• वाक्येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• चोदिताः: urged/prompted
• चोदिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: चुद् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; ‘prompted/urged’

Context

Desirous of seeing the king (Dasaratha) he accosted the door-keepers, saying "Inform the king quickly about the arrival of Viswamitra, the son of Gadhi born in the line ofKusika".

Characters & Entities

• Viśvāmitra (implied as source of message)
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in courtly life includes reverence toward spiritual power; the attendants’ urgency reflects the cultural duty to promptly honor a sage’s arrival.

What is the narrative situation?

The gatekeepers/attendants, hearing Viśvāmitra’s identity and request, hurry to inform the king immediately.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and responsiveness—swift execution of duty within palace protocol.