HomeRamayanaBala KandaSarga 1Shloka 88

Shloka 88

पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च स: ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ।।।।

punar ākhyāyikāṃ jalpan sugrīvasahitaś ca saḥ | puṣpakaṃ tat samāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā ||

Pagkaraan, kasama si Sugrīva at nag-uusap habang muling inaalala ang mga naganap, siya’y sumakay sa Puṣpaka at nagtungo noon sa Nandigrāma.

पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (पुनरावृत्तिवाचक)
आख्यायिकाम्the narrative/episode
आख्यायिकाम्:
Karma (कर्म/Object of ‘जल्पन्’)
TypeNoun
Rootआख्यायिका (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
जल्पन्speaking/conversing
जल्पन्:
Karta (कर्ता/Qualifier; contemporaneous action)
TypeVerb
Root√जल्प् (धातु) + शतृ (वर्तमानकृदन्त)
FormPresent participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular; agrees with ‘सः (रामः)’
सुग्रीवसहितःwith Sugrīva
सुग्रीवसहितः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक) + सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; सुग्रीवेण सहितः = ‘accompanied by Sugrīva’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
सःhe (Rāma)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुष्पकम्Puṣpaka (aerial car)
पुष्पकम्:
Karma (कर्म/Object of ‘समारुह्य’)
TypeNoun
Rootपुष्पक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Determiner)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; agrees with ‘पुष्पकम्’
समारुह्यhaving mounted
समारुह्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√रुह् (धातु) + य (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यबन्त) ‘having mounted’
नन्दिग्रामम्to Nandigrāma
नन्दिग्रामम्:
Gati-Karma (गतिकर्म/Goal)
TypeNoun
Rootनन्दिग्राम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; destination
ययौwent
ययौ:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√या (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd Person, Singular
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (कालवाचक)

Again accompanied by Sugriva and recalling earlier incidents and after both of them discussed with each other, Rama departed to Nandigrama riding that pushpaka chariot.

R
Rāma
S
Sugrīva
P
Puṣpaka
N
Nandigrāma

FAQs

Dharma is reflected in loyalty and shared memory: righteous bonds are sustained through companionship and truthful recollection of the path that led to justice.

Rāma travels with Sugrīva in the Puṣpaka, speaking of past events, and heads toward Nandigrāma.

Friendship and constancy—Rāma’s alliances are honored even after the war’s end.