HomeRamayanaBala KandaSarga 1Shloka 40

Shloka 40

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।1.1.39।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।1.1.40।।

gate tu bharate śrīmān satyasaṃdho jitendriyaḥ || 1.1.39 ||

rāmas tu punar ālakṣya nāgarasya janasya ca |

tatrāgamanam ekāgro daṇḍakān praviveśa ha || 1.1.40 ||

Nang makaalis na si Bharata, si Rāma—marilag, tapat sa panata, at nagwagi sa mga pandama—muling napansin na darating doon ang mga taga-lungsod at iba pang tao; kaya, iisang layon sa pag-iingat ng kaniyang panata, pumasok siya sa gubat ng Daṇḍaka.

प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु) → प्रविश्य (कृदन्त-ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभावे कृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having entered)
तुthen
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
महारण्यम्the great forest
महारण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा-अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; प्रविश्य इत्यस्य कर्म; कर्मधारयः
रामःRāma
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता
राजीवलोचनःlotus-eyed
राजीवलोचनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootराजीव-लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (राजीववत् लोचनं यस्य)
विराधम्Virādha
विराधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविराध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; हत्वा इत्यस्य कर्म
राक्षसम्the rākṣasa (demon)
राक्षसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विराधम् इत्यस्य विशेषणम् (apposition)
हत्वाhaving slain
हत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → हत्वा (कृदन्त-क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावे कृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (after slaying)
शरभङ्गम्Śarabhaṅga
शरभङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशरभङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ददर्श इत्यस्य कर्म
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
indeed / (narrative)
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; इतिहाससूचक निपात
सुतीक्ष्णम्Sutīkṣṇa
सुतीक्ष्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ददर्श (अनुवृत्त) इत्यस्य कर्म
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपवादसूचक (also)
अगस्त्यम्Agastya
अगस्त्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ददर्श (अनुवृत्त) इत्यस्य कर्म
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अगस्त्यभ्रातरम्Agastya’s brother
अगस्त्यभ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअगस्त्य-भ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ददर्श (अनुवृत्त) इत्यस्य कर्म; षष्ठी-तत्पुरुषः (अगस्त्यस्य भ्राता)
तथाlikewise / also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/also)

When Bharata departed, Sri Rama, a man of good fortune and steadfast in vows one who had conquered under control perceiving that the citizens from Ayodhya would arrive there, entered the Dandaka forest with single minded determination (so that there would not be breach of his promise).

R
Rāma
B
Bharata
C
Citrakūṭa (implied by 'tatra')
A
Ayodhyā citizens (nāgara-jana, implied)
D
Daṇḍaka forest (Daṇḍakāraṇya)

FAQs

Protecting a vow as dharma: Rāma avoids circumstances that might pressure him into breaking his promise, showing that truthfulness requires foresight and disciplined action.

After Bharata leaves, Rāma anticipates further arrival of citizens at Citrakūṭa and therefore proceeds into the Daṇḍaka forest to preserve the exile vow.

Rāma’s self-mastery and resolve (jitendriyatā, ekāgratā) in service of satya and dharma.