Sarga 74

Verse 1

तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने।प्रतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ।।।।

Ang dalawang anak ng hari ay naglakad sa gubat, tinahak ang landas patungong Lawa ng Pampā na itinuro ni Kabandha, at kinuha ang kanlurang direksiyon.

Verse 2

तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रकल्पफलान्द्रुमान्।वीक्षन्तौ जग्मतुर्ध्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ।।।।

Habang minamasdan nila sa mga bundok ang mga punong hitik sa mga bungang matamis na parang pulot, nagpatuloy sina Rama at Lakshmana upang makipagkita kay Sugriva.

Verse 3

कृत्वा च शैलपृष्ठे तु तौ वासं रामलक्ष्मणौ।पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः।।।।

Matapos magpalipas ng gabi sa gilid ng bundok, sina Rama at Lakshmana ay naglakbay at narating ng mga Raghava ang kanlurang pampang ng Lawa ng Pampa.

Verse 4

तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्।।।।

Nang marating nila ang kanlurang pampang ng lawa ng Pampā, nakita nilang dalawa roon ang kaaya-ayang ashram ni Śabarī.

Verse 5

तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभीरावृतम्।सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः।।।।

Pagdating nila sa ashram na iyon, napaliligiran ng maraming punò, at minamasdan ang kagandahan nito, lumapit ang dalawa kay Śabarī.

Verse 6

तौ च दृष्ट्वा तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः।रामस्य पादौ जग्राह लक्ष्मणस्य च धीमतः।।।।

Nang makita sila, ang ganap na ermitanya na si Śabarī ay tumindig, nag-anjali nang may paggalang, at hinipo ang mga paa ni Rāma at ng marunong na si Lakṣmaṇa.

Verse 7

पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद्यथाविधि।तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।।।।

Ayon sa wastong kaugalian, inialay niya ang tubig na pampaghugas ng paa at ang tubig na panghigop—lahat ng nararapat na paggalang; saka nagsalita si Rāma sa babaeng mapagpakasakit, matatag sa panata.

Verse 8

कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः।कच्चित्ते नियतः क्रोध आहारश्च तपोधने।।।।

“Napagtagumpayan mo ba ang mga hadlang sa iyong pagsasanay? Patuloy bang lumalago ang iyong tapas? At, O kayamanang-penitensiya, napipigil mo ba ang galit at maging ang udyok sa pagkain?”

Verse 9

कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्।कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि।।।।

“Natamo mo na ba ang mga alituntunin ng pagpipigil-sa-sarili? Nakamtan ba ng iyong isip ang kapayapaan? At, O marikit magsalita, namunga ba nang wasto ang iyong tapat na paglilingkod sa iyong guro?”

Verse 10

रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता।शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्युपस्थिता।।।।

Tinanong ni Rama ang ermitanyong si Śabarī—isang ganap na natamo at iginagalang ng mga siddha; ang matandang Śabarī, nakatayo sa harap niya, ay sumagot at nagsalita kay Rama.

Verse 11

अद्य प्राप्ता तपस्सिद्धिस्तव संदर्शनान्मया।अद्य मे सफलं तप्तं गुरवश्च सुपूजिताः।।।।

Ngayong araw, sa iyong pagtanaw, natamo ko ang kaganapan ng aking tapas. Ngayong araw, namunga ang aking pag-aayuno at pagninilay, at ang aking mga guro ay tunay na naparangalan.

Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म स्वर्गश्चैव भविष्यति।त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ।।।।

Ngayong araw, naging ganap at mabunga ang aking pagsilang, at tiyak din ang langit—sapagkat ikaw, O Rama, pinakadakila sa mga banal at pinakamarangal sa mga tao, ay sinamba rito.

Verse 13

चक्षुषा तव सौम्येन पूतास्मि रघुनन्दन।गमिष्याम्यक्षयान्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिन्दम।।।।

Sa iyong mahinahong tingin, O kagalakan ng angkan ni Raghu, ako’y nalinis. Sa iyong biyaya, O manlulupig ng mga kaaway, makararating ako sa mga daigdig na di-nagwawakas.

Verse 14

चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः।इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्।।।।

Nang dumating ka sa Chitrakuta, yaong mga aking pinagsilbihan ay umakyat mula rito sa langit, sakay ng mga sasakyang panghimpapawid na may di-matatawarang liwanag.

Verse 15

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।।।

Ako’y sinabi ng mga mapalad na dakilang rishi, mga nakaaalam ng dharma: ‘Darating si Rama sa iyong lubhang banal na ashram na ito.’

Verse 16

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।3.74.15।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।3.74.16।।

Darating siya bilang iyong panauhin, kasama si Saumitri; tanggapin mo siya nang may nararapat na paggalang. At sa pagkakita mo sa kanya, mararating mo ang mga dakila at di-napaparam na mga daigdig.

Verse 17

मया तु विविधं वन्यं सञ्चितं पुरुषर्षभ।तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसम्भवम्।।।।

Para sa iyo, O pinakamabuti sa mga tao, nagtipon ako ng sari-saring pagkaing gubat, O tigre sa mga lalaki, na tumutubo sa pampang ng Pampa.

Verse 18

एवमुक्तस्स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम्।राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्।।।।

Nang masabi ito ni Śabarī, ang matuwid na si Rāghava ay nagsalita sa kanya—kay Śabarī—na laging nakatatag sa tunay na pagkaunawa at hindi kailanman naihihiwalay sa karunungan.

Verse 19

दनोस्सकाशात्तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनः।श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि सन्द्रष्टुं यदि मन्यसे।।।।

Mula kay Danu ay tunay kong narinig ang iyong kapangyarihang espirituwal, O dakilang kaluluwa; kung mamarapatin mo, nais kong masaksihan ito nang tuwiran.

Verse 20

एतत्तु वचनं श्रुत्ता रामवक्त्राद्विनिस्सृतम्।शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्।।।।

Nang marinig ni Śabarī ang mga salitang lumabas sa bibig ni Rāma, ipinakita niya sa kanilang dalawa ang malawak na gubat na iyon.

Verse 21

पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम्।मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।।।।।

Masdan mo, O ligaya ng angkan ni Raghu—ang gubat na ito, maitim na gaya ng siksik na ulap at punô ng mga hayop at ibon, ay tanyag na tinatawag na Kagubatang Matanga.

Verse 22

इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महावने।जुहवाञ्चक्रिरे तीर्थं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्।।।।

Dito sa dakilang gubat na ito, ang aking mga guro—mga kaluluwang hinubog ng ganap na pagkamalay—ay nagsagawa ng mga handog; at ang banal na pook-tawiran na ito ay napuspos at nabendisyunan sa bisa ng mga mantra.

Verse 23

इयं प्रत्यक्थ्सली वेदिर्यत्र ते मे सुसत्कृताः।पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः।।।।

Ito ang dambanang tinatawag na Pratyakthsalī, kung saan ang mga kagalang-galang na pantas—na aking pinararangalan noon—ay nag-aalay ng mga bulaklak, habang nanginginig sa pagod ng tapas ang kanilang mga kamay.

Verse 24

तेषां तपःप्रभावेण पश्याद्यापि रघूद्वह।द्योतयन्ति दिशस्सर्वाश्श्रिया वेद्योऽतुलप्रभाः।।।।

O pinakadakila sa angkan ni Raghu, masdan—hanggang ngayon, sa bisa ng kanilang tapas, ang mga dambanang ito’y nagniningning sa karangalan, at pinapaliwanag ang lahat ng dako sa di-mapapantayang liwanag.

Verse 25

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः।चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्य सहितान्सप्तसागरान्।।।।

Masdan ang pitong dagat na nagkatipon dito: ang mga pantas, dahil sa pagod ng pag-aayuno at di-makaya silang puntahan, ay pinalapit ang mga ito sa pamamagitan lamang ng pagninilay.

Verse 26

कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह।अद्यापि नावशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन।।।।

O ligaya ng angkan ni Raghu, ang mga kasuotang balat-kahoy na inilapag nila rito sa mga punò matapos maligo ay hindi pa rin natutuyo hanggang ngayon, sa pook na ito mismo.

Verse 27

देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै।पुष्पैःकुवलयैस्सार्धं म्लानत्वं नोपयान्तिवै।।।।

Ang mga handog na bulaklak na ito—mga lotus at iba pang bulaklak—na inihanda ng mga muni para sa pagsamba sa mga diyos ay hindi man lamang nalalanta.

Verse 28

कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया।तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञाता त्यक्तुमेतत्कलेबरम्।।।।

Nakita mo na ang buong gubat na ito at narinig ang dapat marinig; kaya, kung pahihintulutan mo, nais kong iwan ang katawang ito.

Verse 29

तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्।मुनीनामाश्रमो येषामहं च परिचारिणी।।।।

Nais kong lumapit sa mga muni na may ganap na pagninilay—na ang ashram na ito ay kanila, at ako’y naging tagapaglingkod nila.

Verse 30

धर्मिष्ठं तु वचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मणः।प्रहर्षमतुलं लेभे आश्चर्यमिति तत्त्वतः।।।।

Nang marinig ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa, ang mga salitang matatag sa dharma, siya’y napuspos ng di-matumbasang galak, at sa katotohanan ay naunawaan: “Ito’y kagila-gilalas.”

Verse 31

तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।अर्चितोऽहं त्वया भक्त्या गच्छकामं यथासुखम्।।।।

Pagkaraan ay sinabi ni Rāma sa babaeng ermitanya, matatag sa kanyang panata: “Sinamba mo ako nang may bhakti; ngayon ay yumaon ka, ayon sa iyong nais, sa kapayapaan at ligaya.”

Verse 32

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।।।

Sa gayong mga salita, si Śabarī—matandang babae na may buhol-buhol na buhok, nakadamit ng balat-kahoy at maitim na balat ng usa—noon ding sandali’y nagnasang iwan ang kanyang lupaypay na katawan.

Verse 33

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।3.74.32।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।3.74.33।।

Pinahintulutan ni Rāma, inialay niya ang sarili sa banal na apoy; nagniningning na tila naglalagablab na liyab, siya’y tunay na nagtungo sa langit.

Verse 34

दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना।दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।।।।विराजयन्ती तं देशं विद्युत्सौदामिनी यथा।

Doon siya’y nagpakita sa anyong makalangit—may mga banal na hiyas, mga garlandang makadiyos at mababangong pahid, nakasuot ng maningning na kasuotan—na nagliliwanag sa pook na yaon na parang biglang kislap ng kidlat.

Verse 35

यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः।।।।तत्पुण्यं शबरी स्थानं जगामात्मसमाधिना।

Sa lakas ng kanyang panloob na pagninilay at pagkalubog sa sarili, nagtungo si Śabarī sa banal na dako kung saan namamalagi at naglalakad ang mga dakilang ṛṣi—mga kaluluwang pinadalisay ng mabubuting gawa.