Shloka 1

स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम्।।।।अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyam abravīt |

śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm ||

api godāvarīṃ sītā padmāny ānayituṃ gatā |

Lugmok si Rama at sa kaawa-awang tinig ay nagsalita kay Lakshmana: “Dali, Lakshmana—pumaroon ka sa ilog Godavari at alamin kung si Sita’y nagtungo roon upang mamitas ng mga lotus.”

सःhe (Rama)
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (तद्)
दीनःpiteous, distressed
दीनः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (सः इति विशेष्यस्य)
दीनयाwith pitiable (tone)
दीनया:
करणम्
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), एकवचनम्; विशेषणम् (वाचा इति विशेष्यस्य)
वाचाwith words / by speech
वाचा:
करणम्
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), एकवचनम्
लक्ष्मणम्Lakshmana (as the addressed person)
लक्ष्मणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; संबोध्य-व्यक्तिः (उद्देश्यः)
वाक्यम्a statement / these words
वाक्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतन-भूतकालः), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
शीघ्रम्quickly, swiftly
शीघ्रम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक/अव्ययीभावेन)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
सम्बोधनम्
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, संबोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
जानीहिknow / find out
जानीहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलोट्-लकारः (आज्ञार्थकः), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
गत्वाhaving gone
गत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeIndeclinable
Rootगम् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-प्रत्ययः)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having gone)
गोदावरीम्to the Godavari
गोदावरीम्:
कर्म (गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/गत्यर्थे), एकवचनम्
नदीम्river
नदीम्:
कर्म (अपपद-विशेष्यः)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; गोदावरीम् इति विशेष्य-सम्बन्धः (apposition)
अपिperhaps / also
अपि:
निपात (भाव-प्रकाशकः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (particle) — सम्भावना/अन्वेषणार्थे “perhaps/also”
गोदावरीम्to the Godavari
गोदावरीम्:
कर्म (गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/गत्यर्थे), एकवचनम्
सीताSita
सीता:
कर्ता
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्
पद्मानिlotuses
पद्मानि:
कर्म
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्
आनयितुम्to bring (to fetch)
आनयितुम्:
प्रयोजनम्
TypeVerb
Rootआ + नी (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्ययः)
Formतुमुनन्तम् (infinitive); प्रयोजनार्थकः (purpose) — “to bring”
गताhas gone / went
गता:
क्रिया (कृदन्त-रूपेण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्ययः)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (past passive participle) स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सीता इति कर्तरि प्रयुक्तम्

Rama in dejection said these pitiable words to Lakshmana,O Lakashmana, go swiftly to the river Godavari and find out if Sita has gone there to get lotuses.

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sita
G
Godavari River
L
Lotuses (padma)

FAQs

Dharma demands timely action: grief is redirected into duty—investigation, search, and protection. Rama’s instruction models responsible response rather than paralysis.

After realizing Sita is missing, Rama proposes a plausible immediate explanation (lotus-gathering at Godavari) and dispatches Lakshmana to verify.

Practical leadership under distress—Rama converts emotion into purposeful steps, and Lakshmana’s readiness to serve is implied.