Shloka 9

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

Devanagari script

क्षतजार्द्रसवर्णाभा सन्ध्याकालं विना बभौ।खरस्याभिमुखा नेदुस्तदा घोरमृगाः खगाः।।।।कङ्कगोमायुगृध्राश्च चुक्रुशुर्भयशंसिनः।

Transliteration

kṣatajārdrasa-varṇābhā sandhyākālaṃ vinā babhau | kharasyābhimukhā nedus tadā ghora-mṛgāḥ khagāḥ || kaṅka-gomāyu-gṛdhrāś ca cukruśur bhayaśaṃsinaḥ |

Translation

Bago pa man ang oras ng dapithapon, lumitaw ang isang dilim na tila kulay ng sariwa at basang sugat. Noon, ang mga mababangis na hayop at mga ibon, nakaharap kay Khara, ay umatungal; ang mga kanka, mga asong-gubat, at mga buwitre ay nagsisigaw—mga hudyat ng takot at kapahamakan.

Word by Word

• क्षतजार्द्रसवर्णाभा: having a glow like fresh blood
• क्षतजार्द्रसवर्णाभा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षत (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक) + आर्द्र (प्रातिपदिक) + स-वर्ण (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (क्षतजेन आर्द्रेण सवर्णा आभा यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सन्ध्या इत्यस्य विशेषणम्

• सन्ध्या: twilight
• सन्ध्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कालम्: time
• कालम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (सम्बन्ध/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय (preposition), ‘without’; द्वितीयासह (with accusative)

• बभौ: shone/appeared
• बभौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• खरस्य: of Khara
• खरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अभिमुखाः: facing towards
• अभिमुखाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि (उपसर्ग) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (अभिमुखं मुखं येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; घोरमृगाः/खगाः इत्यस्य विशेषणम्

• नेदुः: cried out
• नेदुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of time)

• घोरमृगाः: dreadful beasts
• घोरमृगाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (घोराः मृगाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• खगाः: birds
• खगाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कङ्कगोमायुगृध्राः: herons, jackals, and vultures
• कङ्कगोमायुगृध्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कङ्क (प्रातिपदिक) + गोमायु (प्रातिपदिक) + गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (कङ्काश्च गोमायवश्च गृध्राश्च), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• चुक्रुशुः: screeched
• चुक्रुशुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रुश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• भयशंसिनः: foretelling fear
• भयशंसिनः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + शंसिन् (प्रातिपदिक; from √शंस्)
• Form: तत्पुरुष-समास (भयं शंसन्ति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कङ्कगोमायुगृध्राः इत्यस्य विशेषणम्

Context

A terrific darkness, spread all over, produced frightening horripilation. Even the four quarters and the intermediary zones were not discernible.

Characters & Entities

• Khara
• twilight (sandhyā)
• jackals (gomāyu)
• vultures (gṛdhra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truth) is facing reality: the verse shows truth manifesting as unavoidable warning—violence initiated in adharma returns as fear and ruin.

What is the narrative situation?

As Khara’s aggression nears, nature displays severe omens: premature blood-colored dusk and animals crying toward him.

Which character virtue is emphasized?

Accountability—recognizing that unrighteous intent draws consequences, and that warnings should prompt restraint and correction.