Shloka 20

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

Devanagari script

अवश्यायनिपातेन किञ्चित्प्रक्लिन्नशाद्वला।वनानां शोभते भूमिर्निविष्टतरुणातपा।।।।

Transliteration

avaśyāyanipātena kiñcitpraklinnśādvalā |

vanānāṃ śobhate bhūmir niviṣṭataruṇātapā ||

Translation

Sa pagbagsak ng hamog, bahagyang nabasa ang damuhang lupa; ang gubat na lupain ay lalo pang marikit, pinaiinit lamang ng banayad na bagong-sikat na araw.

Word by Word

• अवश्याय-निपातेन: by the fall of dew
• अवश्याय-निपातेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अवश्याय (प्रातिपदिक) + निपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अवश्यायस्य निपातः)

• किञ्चित्: slightly
• किञ्चित्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; परिमाण/अल्पार्थक-अव्यय (quantifier)

• प्रक्लिन्न-शाद्वला: having grass wet (with dew)
• प्रक्लिन्न-शाद्वला: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रक्लिन्न (कृदन्त; √क्लिद् (धातु) + क्त) + शाद्वल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (प्रक्लिन्नं शाद्वलं यस्याः सा)

• वनानाम्: of the forests
• वनानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/षष्ठी), बहुवचन

• शोभते: shines/looks beautiful
• शोभते: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शुभ् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भूमिः: the ground/land
• भूमिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/प्रथमा), एकवचन

• निविष्ट-तरुण-आतपा: with mild sunlight settled (upon it)
• निविष्ट-तरुण-आतपा: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निविष्ट (कृदन्त; √विश् (धातु) + नि + क्त) + तरुण (प्रातिपदिक) + आतप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तरुणः आतपः यस्यां निविष्टः)

Context

As the miadows are wet with dewdrops, the land looks delightful with mild Sunlight shining on the surface.

Characters & Entities

• forest (vana)
• earth/land (bhūmi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is implied through steadiness in exile: even in hardship, one trains the mind to see order, beauty, and balance in nature rather than fall into bitterness.

What is the narrative situation?

During forest-exile, Rama observes the seasonal change: dew and gentle sunlight make the woodland ground appear especially beautiful.

Which character virtue is emphasized?

Equanimity and contemplative awareness—Rama’s capacity to remain attentive and serene while living in hardship.