Shloka 15

Devanagari script

बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव।तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः।।।।

Transliteration

bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava | tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāś ca rākṣasaiḥ ||

Translation

O Rāghava, ang pagninilay at pagtitika ay laging napapaligiran ng maraming hadlang at tunay na mahirap isagawa. Kaya hindi namin pinakakawalan ang sumpa, kahit kami’y lamunin man ng mga rākṣasa.

Word by Word

• बहुविघ्नम्: full of many obstacles
• बहुविघ्नम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहुविघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—'बहवः विघ्नाः यस्य तत्' (तपः इत्यस्य विशेषणम्)

• तपः: penance
• तपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative)

• दुश्चरम्: hard to practice
• दुश्चरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुश्चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तपः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• एव: indeed
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphasis)

• राघव: O Raghava
• राघव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तेन: therefore / by that
• तेन: Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/by that)

• शापम्: curse
• शापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Niṣedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• मुञ्चामः: we release/utter
• मुञ्चामः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, बहुवचन

• भक्ष्यमाणाः: being eaten
• भक्ष्यमाणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (वयम्) इत्यस्य विशेषणम्

• च: even/and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• राक्षसैः: by demons
• राक्षसैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Context

'O Rama! it is difficult to perform penance which is ever full of obstacles. Therefore, we do not pronounce curses even if eaten up by demons'.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Rākṣasas
• Tapas
• Śāpa (curse)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is forbearance aligned with one’s discipline: ascetics maintain restraint and do not weaponize spiritual power (curses) even under threat, prioritizing the integrity of tapas.

What is the narrative situation?

The sages clarify their non-retaliation: despite severe danger, they do not curse the rākṣasas, and thus request Rāma’s protection.

Which character virtue is emphasized?

Kṣamā (forgiveness/forbearance) and steadfastness in spiritual practice amid suffering.