Adhyaya 12

Verse 1

शेष उवाच । इत्युक्तवंतं स्वपतिं वीक्ष्य प्रेम्णा सुनिर्भरम् । प्रत्युवाच हसंतीव किंचिद्गद्गदभाषिणी

Sinabi ni Śeṣa: Pagkatingin niya sa sariling asawa na nagsalita nang gayon, siya—lubhang napuspos ng pag-ibig—ay sumagot na wari’y nakangiti, at bahagyang nauutal sa tinig na sinasakal ng damdamin.

Verse 2

नाथ ते विजयोभूयात्सर्वत्र रणमंडले । शत्रुघ्नाज्ञा प्रकर्तव्या हयरक्षा यथा भवेत्

O Panginoon, nawa’y iyo ang tagumpay saanman sa larangan ng digmaan. Isakatuparan ang utos ni Śatrughna, upang ang mga kabayo’y mabantayan nang wasto.

Verse 3

स्मरणीया हि सर्वत्र सेविका त्वत्पदानुगा । कदापि मानसं नाथ त्वत्तो नान्यत्र गच्छति

Tunay ngang ang iyong lingkod, na laging sumusunod sa iyong mga yapak, ay dapat alalahanin saanman. O Panginoon, ang kanyang isipan ay hindi kailanman lumilihis sa iba, kundi sa iyo lamang, kahit saglit.

Verse 4

परमायोधने कांत स्मर्तव्याहं न जातुचित् । सत्यां मयि तव स्वांते युद्धे विजयसंशयः

Minamahal, sa pinakamatinding labanan ay huwag mo akong kalilimutan kailanman. Kung ako’y tunay na nananahan sa iyong sariling puso, walang pag-aalinlangan sa tagumpay sa digmaan.

Verse 5

पद्मनेत्र तथा कार्यमूर्मिलाद्या यथा मम । हास्यं नैव प्रकुर्वंति मां वीक्ष्य करताडनैः

“O may matang-loto, gawin ang gawain ayon sa aking sinabi. Si Urmilā at ang iba pa’y huwag na huwag tumawa kapag ako’y nakita, ni pumalakpak ng mga kamay bilang panunuya.”

Verse 6

इयं पत्नी महाभीरोः संग्रामे प्रपलायितुः । कातरा यर्हि युद्ध्यंति शूराणां समयः कुतः

Ito ang asawa ng yaong “dakilang bayani” na tumakas sa larangan ng digmaan. Kapag ang mga duwag ang nakikipaglaban, saan pa masusumpungan ang dangal at batas ng mga tunay na magigiting?

Verse 7

इत्येवं न हसंत्युच्चैर्यथा मे देवरांगनाः । तथा कार्यं महाबाहो रामस्य हयरक्षणे

“Tiyakin mong hindi tumawa nang malakas sa ganitong paraan ang aking mga dalagang makalangit. Kaya kumilos ka nang nararapat, O makapangyarihang bisig, sa pagbabantay sa kabayo ni Rāma.”

Verse 8

योद्धा त्वमादौ सर्वत्र परे ये तव पृष्ठतः । धनुष्टंकारबधिराः क्रियंतां बलिनः परे

Ikaw ang manguna sa pakikipaglaban sa unahan sa bawat dako; at yaong mga nasa likuran mo—nawa’y ang matatapang na mandirigmang iyon ay gawing bingi sa lagitik ng bagting ng pana.

Verse 9

तवप्रोद्यत्करांभोज करवालभिया बलम् । परेषां भवतात्क्षिप्रमन्योन्य भयव्याकुलम्

Dahil sa takot sa iyong tabak—na itinaas ng iyong kamay na tila lotus—nawa’y ang lakas ng iyong mga kaaway ay agad manginig at malito, nababalisa sa takot sa isa’t isa.

Verse 10

कुलं महदलं कार्यं परान्विजयता त्वया । गच्छ स्वामिन्महाबाहो तव श्रेयो भवत्विह

Isang dakilang sandigan para sa iyong angkan ang dapat mong maisakatuparan sa pagdaig sa mga kaaway. Humayo ka, aking panginoon, O malakas ang bisig—nawa’y matupad dito ang iyong kabutihan at kapalaran.

Verse 11

इदं धनुर्गृहाणाशु महद्गुणविभूषितम् । यस्य गर्जितमाकर्ण्य वैरिवृंदं भयातुरम्

Kunin mo agad ang busog na ito—pinalamutian ng dakilang mga kabutihan; sa pagkarinig sa dagundong nitong tila kulog, ang mga pulutong ng kaaway ay nanginginig sa takot.

Verse 12

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे कामाक्षो । पाख्यानं नाम द्वादशोऽध्यायः

Sa gayon, sa kagalang-galang na Padma Purāṇa—sa Pātāla-khaṇḍa, sa pag-uusap nina Śeṣa at Vātsyāyana—sa bahagi ng Aśvamedha ni Rāma, nagwawakas ang ikalabindalawang kabanata na pinamagatang “Salaysay ni Kāmākṣa.”

Verse 13

कवचं त्विदमाधेहि शरीरे कामसुंदरे । वज्रप्रभा महादीप्ति हतसंतमसंदृढम्

O Kāmasundarī, isuot mo sa iyong katawan ang baluting pananggalang na ito—nagniningning na parang vajra, nagliliyab sa dakilang liwanag, at matatag na nagpapawi ng dilim.

Verse 14

शिरस्त्राणं निजोत्तंसे कुरु कांत मनोरमम् । इमेव तंसे विशदे मणिरत्नविभूषिते

Gawin mong sariling palamuti sa tuktok ang magandang panangga sa ulo, kaibig-ibig at kaakit-akit. Oo, gawin itong maliwanag at maningning na tuktok na pinalamutian ng mga hiyas at mamahaling bato.

Verse 15

इति सुविमलवाचं वीरपुत्रीं प्रपश्यन् । नयनकमलदृष्ट्या वीक्षमाणस्तंदंगम् । अधिगतपरिमोदो भारतिः शत्रुजेता । रणकरणसमर्थस्तां जगादातिधीरः

Sa gayon, nang mamasdan niya ang anak na babae ng bayani—na lubhang dalisay ang pananalita—at pagmasdan ang kanyang katawan sa tinging tulad ng mga matang-lotó, si Bhārati, manlulupig ng mga kaaway, napuspos ng galak at bihasa sa mga gawang pandigma, ay nagsalita sa kanya nang may dakilang kapanatagan.

Verse 16

पुष्कल उवाच । कांते यत्त्वं वदसि मां तथा सर्वं चराम्यहम् । वीरपत्नी भवेत्कीर्तिस्तव कांतिमतीप्सिता

Sinabi ni Puṣkala: Mahal ko, anuman ang iyong ipag-utos, iyon ang aking gagawin sa lahat ng paraan. Ang ninanais mong katanyagan—marangal na gaya ng sa asawa ng isang bayani—ay tiyak na magaganap, maningning at kagalang-galang.

Verse 17

इति कांतिमतीदत्तं कवचं मुकुटं वरम् । धनुर्महेषुधीखड्गं सर्वं जग्राह वीर्यवान्

Kaya’t tinanggap ng magiting ang lahat—ang baluting-katawan at ang dakilang korona na ipinagkaloob ni Kāntimatī, pati ang busog, ang malaking sisidlan ng palaso, at ang tabak.

Verse 18

परिधाय च तत्सर्वं बहुशो भासमन्वितः । शुशुभेऽतीव सुभटः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः

Isinuot niya ang lahat ng iyon, at sa maraming paraan ay kumikislap sa liwanag; ang magiting na mandirigma ay lalo pang nagningning, bihasa sa bawat sandata at sandatang-pana.

Verse 19

तमस्त्रशस्त्रशोभाढ्यं वीरमालाविभूषितम् । कुंकुमागुरुकस्तूरी चंदनादिकचर्चितम्

Siya’y maningning sa ganda ng maiitim na sandata at kagamitang-pandigma, pinalamutian ng kuwintas ng mga bayani, at pinahiran ng kunkuma, aguru, kasturi, sandal, at iba pang mababangong sangkap.

Verse 20

नानाकुसुममालाभिराजानुपरिशोभितम् । नीराजयामास मुहुस्तत्र कांतिमती सती

Pinalamutian siya ng sari-saring bulaklak na mga kuwintas na lalo pang nagpaganda sa kanya. Doon, ang marilag at banal na si Kāntimatī ay paulit-ulit na nagsagawa ng nīrājana, ang pag-ikot ng ilaw bilang pagpupugay, para sa hari.

Verse 21

नीराजयित्वा बहुशः किरंती मौक्तिकैर्मुहुः । गलदश्रुचलन्नेत्रा परिरेभे पतिं निजम्

Matapos magsagawa ng ārati sa kanya nang paulit-ulit, at muli’t muling magwisik ng mga perlas, siya—na ang mga mata’y gumagalaw habang umaagos ang luha—ay niyakap ang sarili niyang asawa.

Verse 22

दृढं सपरिरभ्यैतां चिरमाश्वासयत्तदा । वीरपत्नि कांतिमति विरहं मा कृथा मम

Pagkatapos, mahigpit niya itong niyakap at matagal na inaliw: “O maningning na Kāntimatī, asawa ng isang bayani—huwag kang magdalamhati sa pagkawalay sa akin.”

Verse 23

एष गच्छामि सविधे तव भामे पतिव्रते । इत्युक्त्वा तां निजां पत्नीं रथमारुरुहे वरम्

“Sinta, tapat sa iyong asawa, ngayo’y paroroon ako sa iyong harapan,” wika niya; at matapos sabihin ito sa sariling maybahay, sumakay siya sa maringal na karwahe.

Verse 24

तं प्रयांतं पतिं श्रेष्ठं नयनैर्निमिषोज्झितैः । विलोकयामास तदा पतिव्रतपरायणा

At nang siya’y umalis, ang debotong asawa—na lubos na nakatuon sa panatang katapatan—ay tumitig sa kanyang marangal na kabiyak, nakamasid na ni hindi kumukurap ang mga mata.

Verse 25

स ययौ जनकं द्रष्टुं जननीं प्रेमविह्वलाम् । गत्वा पितरमंबां च ववंदे शिरसा मुदा

Siya’y nagtungo upang makita ang kanyang ama at ang kanyang ina na nalulunod sa pag-ibig; at pagdating, masayang yumukod siya nang may paggalang, idinampi ang ulo sa ama at sa ina.

Verse 26

माता पुत्रं परिष्वज्य स्वांकमारोपयत्तदा । मुंचंती बाष्पनिचयं स्वस्त्यस्त्विति जगाद सा

Pagkayakap ng ina sa kanyang anak, inakyat niya ito sa kanyang kandungan; at habang bumubuhos ang luha, sinabi niya: “Nawa’y maging mapalad ka.”

Verse 27

पितरं प्राह भरतं रामो यज्ञकरः परः । पालनीयो लक्ष्मणेन भवद्भिश्च महात्मभिः

Si Rāma—ang kataas-taasang tagaganap ng mga banal na yajña—ay nagsalita sa kanyang ama tungkol kay Bharata: “Dapat siyang bantayan at arugain ni Lakṣmaṇa, at gayundin ninyo, mga dakilang-loob.”

Verse 28

आज्ञप्तोऽसौ जनन्या च पित्रा हृषितया गिरा । ययौ शत्रुघ्नकटकं महावीरविभूषितम्

Sa gayong tagubilin ng kanyang ina at ama, sa masayang pananalita, siya’y nagtungo sa kampo ni Śatrughna, na pinalamutian ng mga dakilang bayani.

Verse 29

रथिभिः पत्तिभिर्वीरैः सदश्वैः सादिभिर्वृतः । ययौ मुदा रघूत्तंस महायज्ञहयाग्रणीः

Napapaligiran ng mga mandirigmang nakasakay sa karwahe at ng mga kawal na naglalakad—mga bayani, may mahuhusay na kabayo at mga tagapaglingkod—umalis nang may galak ang hiyas ng angkan ni Raghu, bilang pangunahing pinuno ng dakilang Aśvamedha.

Verse 30

गच्छन्पांचालदेशांश्च कुरूंश्चैवोत्तरान्कुरून् । दशार्णाञ्छ्रीविशालांश्च सर्वशोभासमन्वितः

Sa kanyang paglalakbay, dinaanan niya ang mga lupain ng Pāñcāla, ang mga Kuru at ang Hilagang Kuru; gayundin ang Daśārṇa at ang maringal na Viśālā—sa lahat ng dako’y nababalutan ng sari-saring kagandahan.

Verse 31

तत्र तत्रोपशृण्वानो रघुवीरयशोऽखिलम् । रावणासुरघातेन भक्तरक्षाविधायकम्

Dito at doon, patuloy niyang pinakikinggan ang ganap na kaluwalhatian ng bayani sa angkan ni Raghu—kung paanong sa pagpatay sa asurang si Rāvaṇa, siya’y naging tagapagtanggol at tagapag-ingat ng mga deboto.

Verse 32

पुनश्च हयमेधादि कार्यमारभ्य पावनम् । यशो वितन्वन्भुवने लोकान्रामोऽविता भयात्

At muli, sinimulan niya ang mga nagpapabanal na ritwal, na ang una’y ang Aśvamedha; at si Rāma, na nagpapalaganap ng kanyang katanyagan sa daigdig, ay nag-ingat sa mga tao laban sa takot.

Verse 33

तेभ्यस्तुष्टो ददौ हारान्रत्नानि विविधानि च । महाधनानि वासांसि शत्रुघ्नः प्रवरो महान्

Nalugod sa kanila, ang dakila at tanyag na Śatrughna ay nagkaloob ng mga kuwintas, sari-saring hiyas, malalaking kayamanan, at mga kasuotan.

Verse 34

सुमतिर्नाम तेजस्वी सर्वविद्याविशारदः । रघुनाथस्य सचिवः शत्रुघ्नानुचरो वरः

May isang maningning na lalaki na ang pangalan ay Sumati, bihasa sa lahat ng kaalaman—isang dakilang tagapaglingkod ni Śatrughna at isang ministro ni Raghunātha (Rāma).

Verse 35

ययौ तेन महावीरो ग्रामाञ्जनपदान्बहून् । रघुनाथप्रतापेन न कोपि हृतवान्हयम्

Kasama niya, ang dakilang bayani ay naglakbay sa maraming nayon at lalawigan; dahil sa kamahalan ni Raghunātha, walang sinuman ang nangahas magnakaw ng kabayo.

Verse 36

देशाधिपाये बहवो महाबलपराक्रमाः । हस्त्यश्वरथपादात चतुरंगसमन्विताः

Naroon ang maraming makapangyarihan at magigiting na pinuno ng lupain, taglay ang apat-na-bahaging hukbo—mga elepante, kabayo, karwahe, at kawal-lakad.

Verse 37

संपदो बहुशो नीत्वा मुक्तामाणिक्यसंयुताः । शत्रुघ्नं हयरक्षार्थमागतं प्रणता मुहुः

Naghatid sila ng saganang yaman na pinalamutian ng mga perlas at rubi, at paulit-ulit na yumukod kay Śatrughna, na dumating upang bantayan ang mga kabayo.

Verse 38

इदं राज्यं धनं सर्वं सपुत्रपशुबांधवम् । रामचंद्रस्य सर्वं हि न मदीयं रघूद्वह

“Ang kahariang ito at lahat ng yamang ito—kasama ang mga anak, mga hayop, at mga kamag-anak—ay lubos na kay Rāmacandra; tunay na sa kaniya ang lahat, O pinakadakila sa angkan ni Raghu, hindi sa akin.”

Verse 39

एवं तदुक्तमाकर्ण्य शत्रुघ्नः परवीरहा । आज्ञां स्वां तत्र संज्ञाप्य ययौ तैः सहितः पथि

Pagkarinig sa gayong sinabi, si Śatrughna—tagapagpuksa ng mga bayani ng kaaway—ay ipinahayag doon ang kaniyang utos, at naglakbay sa daan na kasama nila.

Verse 40

एवं क्रमेण संप्राप्तः शत्रुघ्नो हयसंयुतः । अहिच्छत्रां पुरीं ब्रह्मन्नानाजनसमाकुलाम्

Sa gayong pagkakasunod, si Śatrughna na nakasakay sa kabayo ay dumating sa lungsod ng Ahicchatrā, O Brahmin, na hitik sa sari-saring tao.

Verse 41

ब्रह्मद्विजसमाकीर्णां नानारत्नविभूषिताम् । सौवर्णैः स्फाटिकैर्हर्म्यैर्गोपुरैः समलंकृताम्

Siksik yaon ng mga Brāhmaṇa at mga dalawang-ulit na isinilang; pinalamutian ng sari-saring hiyas, at pinaganda ng mga mansiyong ginto at kristal at ng matatayog na toreng tarangkahan.

Verse 42

यत्र रंभा तिरस्कारकारिण्यः कमलाननाः । दृश्यंते सर्वहर्म्येषु ललना लीलयान्विताः

Doon, sa bawat mansiyon, nakikita ang mga dalagang mukhang-loto—kaakit-akit na anupa’t napapahiya maging si Rambhā—na pinalalamutian ng mapaglarong biyaya.

Verse 43

यत्र स्वाचारललिताः सर्वभोगैकभोगिनः । धनदानुचरायद्वत्तथा लीलासमन्विताः

Doon, ang mga naninirahan ay marikit sa sariling asal, tinatamasa ang lahat ng uri ng kaligayahan; tulad ng mga tagasunod ni Kubera (Dhanada), sila’y puspos ng mapaglarong ningning at ligaya.

Verse 44

यत्र वीरा धनुर्हस्ताःशरसंधानकोविदाः । कुर्वंति तत्र राजानं सुहृष्टं सुमदाभिधम्

Doon ay may mga bayani, may mga busog sa kamay, bihasa sa pagsalpak ng palaso sa bagting; doon nila itinanghal ang hari—galak ang loob—na tinawag sa pangalang Sumada.

Verse 45

एवंविधं ददर्शासौ नगरं दूरतः प्रभुः । पार्श्वे तस्य पुरश्रेष्ठमुद्यानं शोभयान्वितम्

Sa malayo, namasdan ng Panginoon ang gayong uri ng lungsod; at sa tabi ng dakilang lunsod na iyon ay may isang maringal na hardin, hitik sa kagandahan.

Verse 46

पुन्नागैर्नागचंपैश्च तिलकैर्देवदारुभिः । अशोकैः पाटलैश्चूतैर्मंदारैःकोविदारकैः

May mga punnāga, mga bulaklak na nāgacampā, mga halamang tilaka at mga deodar; may mga aśoka, mga punong pāṭala, mga mangga, mga mandāra, at mga kovidāra.

Verse 47

आम्रजंबुकदंबैश्च प्रियालपनसैस्तथा । शालैस्तालैस्तमालैश्च मल्लिकाजातियूथिभिः

May mga punong mangga, jambu at kadamba; gayundin ang priyāla at panasa; may śāla, tāla at tamāla; at mga kumpol ng mallikā, jāti at yūthī na mga bulaklak.

Verse 48

नीपैः कदंबैर्बकुलैश्चंपकैर्मदनादिभिः । शोभितं सददर्शाथशत्रुघ्नःपरवीरहा

Pinalamutian ng nīpa, kadamba, bakula, campaka, at mga punong madana at iba pa, ang lugar na yaon ay kanyang nasilayan—si Śatrughna, tagapagpuksa ng mga bayani ng kaaway.

Verse 49

हयोगतस्तद्वनमध्यदेशे । तमालतालादि सुशोभिते वै । ययौ ततः पृष्ठत एव वीरो । धनुर्धरैः सेवितपादपद्मः

Pagkaraan, nakasakay sa kabayo, pumasok ang bayani sa gitna ng gubat na yaon, na marikit na pinalalamutian ng mga tamāla at tāla at iba pa; at sumunod sa kanyang likuran ang mga mamamana, naglilingkod sa kanyang mga paang tulad-loto.

Verse 50

ददर्श त रचितं देवायतनमद्भुतम् । इंद्रनीलैश्च वैडूर्यैस्तथा मारकतैरपि

Nakita niya roon ang isang kamangha-manghang templo ng mga diyos, na yari nang marikit—pinalamutian ng mga indranīla (sapiro), mga vaidūrya (batong mata-ng-pusa), at gayundin ng mga marakata (esmeralda).

Verse 51

शोभितं सुरसेवार्हं कैलासप्रस्थसन्निभम् । जातरूपमयैः स्तंभैःशोभितं सद्मनां वरम्

Ito’y maringal, karapat-dapat paglingkuran ng mga deva, kahawig ng mataas na talampas ng Kailāsa; ang pinakadakilang mansiyon, pinalamutian ng mga haliging lantay na ginto.

Verse 52

दृष्ट्वातद्रघुनाथस्य भ्राता देवालयं वरम् । पप्रच्छ सुमतिं स्वीयं मंत्रिणं वदतांवरम्

Nang makita ng kapatid ng Raghunātha ang dakilang templo, tinanong niya ang sarili niyang ministro na si Sumati, ang pinakabantog sa mga mahusay magsalita.

Verse 53

शत्रुघ्न उवाच । वदामात्य वरेदं किं कस्यदेवस्य केतनम् । का देवता पूज्यतेऽत्र कस्य हेतोः स्थितानघ

Sinabi ni Śatrughna: “O dakilang ministro, sabihin mo sa akin—ano ang pook na ito? Kaninong banal na tahanan ito? Aling diyos ang sinasamba rito, at sa anong dahilan ka nananatili rito, O walang kasalanan?”

Verse 54

एवमाकर्ण्य यथावदिहसर्वशः

Sa gayon, matapos marinig dito ang lahat nang wasto at ganap, ayon sa nararapat.

Verse 55

कामाक्षायाः परं स्थानं विद्धि विश्वैकशर्मदम् । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वसिद्धिः प्रजापते

Alamin mo na ang kataas-taasang tahanan ni Kāmākṣā ay yaong nagbibigay ng natatanging kagalingan sa buong sansinukob; sa kanyang pagtanaw lamang, O Prajāpati, natatamo ang lahat ng mga siddhi.

Verse 56

देवासुरास्तु यां स्तुत्वा नत्वा प्राप्ताखिलां श्रियम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां दात्री भक्तानुकंपिनी

Matapos siyang purihin at yumukod, maging ang mga deva at asura ay nagkamit ng ganap na kasaganaan. Siya ang nagkakaloob ng dharma, artha, kāma, at mokṣa—mahabagin sa mga deboto.

Verse 57

याचिता सुमदेनात्राहिच्छत्रा पतिना पुरा । स्थिता करोति सकलं भक्तानां दुःखहारिणी

Noon, sa mismong pook na ito, ang Āhicchatrā ay pinakiusapan ng kanyang asawa na si Sumada; at nananatili rito, tinutupad niya ang lahat—siya na nag-aalis ng dalamhati ng mga deboto.

Verse 58

तां नमस्कुरु शत्रुघ्न सर्ववीर शिरोमणे । नत्वाशु सिद्धिं प्राप्नोषि ससुरासुरदुर्ल्लभाम्

O Śatrughna, hiyas sa tuktok ng lahat ng bayani—yumukod ka sa kanya. Sa pag-aalay ng pagpupugay, agad mong makakamtan ang tagumpay na bihirang makuha kahit ng mga deva at asura.

Verse 59

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं शत्रुघ्नः शत्रुतापनः । पप्रच्छ सकलां वार्तां भवान्याः पुरुषर्षभः

Pagkarinig sa mga salitang iyon, si Śatrughna—ang nagpapaliyab sa mga kaaway, ang pinakamainam sa mga lalaki—ay nagtanong ng buong salaysay tungkol kay Bhavānī.

Verse 60

शत्रुघ्न उवाच । कोऽहिच्छत्रापती राजा सुमदः किं तपः कृतम् । येनेयं सर्वलोकानां माता तुष्टात्र संस्थिता

Sinabi ni Śatrughna: “Sino ang haring si Sumada, ang panginoon ng Āhicchatrā? Anong tapas ang ginawa niya, kaya ang Inang ito ng lahat ng daigdig, nalugod, ay nanahan dito?”

Verse 61

वद सर्वं महामात्य नानार्थपरिबृंहितम् । यथावत्त्वं हि जानासि तस्माद्वद महामते

Isalaysay mo ang lahat, O dakilang ministro, na ganap na pinalawak sa sari-saring kahulugan. Sapagkat tunay mong nalalaman ang bagay ayon sa katotohanan; kaya magsalita ka, O marunong.

Verse 62

सुमतिरुवाच । हेमकूटो गिरिः पूतः सर्वदेवोपशोभितः । तत्रास्ति तीर्थं विमलमृषिवृंदसुसेवितम्

Sinabi ni Sumati: Ang bundok na Hemakūṭa ay banal at dalisay, pinalalamutian ng lahat ng mga diyos. Doon ay may isang tīrtha na wagas, na tapat na pinaglilingkuran at iginagalang ng mga pulutong ng mga rishi.

Verse 63

सुमदो हि तपस्तेपे हतमातृपितृप्रजः । अरिभिः सर्वसामंतैर्जगाम तपसे हि तम्

Si Sumada ay nagsagawa ng matinding tapas, sapagkat pinaslang ang kanyang ina, ama, at mga nasasakupan. Nang ang lahat ng mga pinunong sakop ay naging kaaway niya, siya’y lumisan upang magpenitensiya.

Verse 64

वर्षाणि त्रीणि सपदा त्वेकेन मनसा स्मरन् । जगतां मातरं दध्यौ नासाग्रस्तिमितेक्षणः

Sa loob ng tatlong ganap na taon, sa iisang-tutok na isip at matatag na hakbang, inalaala niya Siya at nagmuni-muni sa Ina ng mga daigdig; ang tingin niya’y di matinag, nakapako sa dulo ng ilong.

Verse 65

वर्षाणि त्रीणि शुष्काणां पर्णानां भक्षणं चरन् । चकार परमुग्रं स तपः परमदुश्चरम्

Sa loob ng tatlong taon, tanging tuyong mga dahon ang kanyang kinain; isinagawa niya ang sukdulang mabagsik na tapas—isang pagsasanay na lubhang mahirap isakatuparan.

Verse 66

अब्दानि त्रीणि सलिले शीतकाले ममज्ज सः । ग्रीष्मे चचार पंचाग्नीन्प्रावृट्सु जलदोन्मुखः

Sa loob ng tatlong taon, sa panahon ng taglamig, siya’y lumubog sa tubig. Sa tag-init, isinagawa niya ang mahigpit na tapasya ng limang apoy; at sa tag-ulan, tumindig siyang nakaharap sa mga ulap ng ulan.

Verse 67

त्रीणि वर्षाणि पवनं संरुध्य स्वांतगोचरम् । भवानीं संस्मरन्धीरो न च किंचन पश्यति

Sa loob ng tatlong taon, pinigil niya ang hininga at ibinaling ito sa kaloob-looban ng sariling puso. Ang matatag na pantas ay nagmumuni-muni kay Bhavānī, at wala nang ibang nakikita kailanman.

Verse 68

वर्षे तु द्वादशेऽतीते दृष्ट्वैतत्परमं तपः । विभाव्य मनसातीव शक्रः पस्पर्ध तं भयात्

Nang lumipas ang labindalawang taon, nakita ni Śakra (Indra) ang kataas-taasang tapas na ito. Matapos pagnilayan nang malalim sa kanyang isipan, siya’y natakot at nakipagpaligsahan laban sa kanya.

Verse 69

आदिदेश सकामं तु परिवारपरीवृतम् । अप्सरोभिः सुसंयुक्तं ब्रह्मेंद्रादिजयोद्यतम्

Pagkaraan, iniutos niya kay Kāma na lumakad—napaliligiran ng kanyang mga kasama, may mabuting kasamang mga Apsaras, at naglalayong magtagumpay maging laban kina Brahmā, Indra, at iba pa.

Verse 70

गच्छ कामसखे मह्यं प्रियमाचर मोहन । सुमदस्य तपोविघ्नं समाचर यथा भवेत्

Humayo ka, O kaibigan ni Kāma—O mapang-akit—at gawin mo ang nakalulugod sa akin: kumilos ka upang mahadlangan ang tapas ni Sumada, gaya ng nararapat.

Verse 71

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं तुरासाहः स्वयंप्रभुः । उवाच विश्वविजये प्रौढगर्वो रघूद्वह

Pagkarinig sa mabibigat na salitang yaon, si Turāsāha—sariling nagniningning at makapangyarihan—ay nagsalita, O pinakadakila sa angkan ni Raghu, na may matayog na pagmamataas at hangaring daigin ang daigdig.

Verse 72

काम उवाच । स्वामिन्कोऽसौ हि सुमदः किं तपः स्वल्पकं पुनः । ब्रह्मादीनां तपोभंगं करोम्यस्य तु का कथा

Sinabi ni Kāma: “Panginoon, sino ba ang ‘Sumada’ na iyan? At ano ang munting pag-aayuno at pagsasakit ng katawan niya? Nayanig ko na ang pagtitika maging nina Brahmā at iba pa—ano pa ang masasabi tungkol sa kanya?”

Verse 73

मद्बाणबलनिर्भिन्नश्चंद्रस्तारां गतः पुरा । त्वमप्यहल्यां गतवान्विश्वामित्रस्तु मेनिकाम्

Noong una, ang Buwan—nabutas ng lakas ng aking palaso—ay napasa Tārā. Ikaw man ay napasa Ahalyā, at si Viśvāmitra naman ay napasa Menakā.

Verse 74

चिंतां मा कुरु देवेंद्र सेवके मयि संस्थिते । एष गच्छामि सुमदं देवान्पालय मारिष

Huwag kang mag-alala, O Devendra, habang ako—ang iyong lingkod—ay naririto. Ako’y paroroon at pasusukuin si Sumada; ikaw nama’y magbantay sa mga diyos, O kagalang-galang.

Verse 75

एवमुक्त्वा कामदेवो हेमकूटं गिरिं ययौ । वसंतेन युतः सख्या तथैवाप्सरसांगणैः

Pagkasabi nito, si Kāma-deva ay nagtungo sa bundok na Hemakūṭa, kasama ang kaibigang si Vasanta (Tagsibol), at gayundin ang mga pulutong ng mga Apsaras.

Verse 76

वसंतस्तत्र सकलान्वृक्षान्पुष्पफलैर्युतान् । कोकिलान्षट्पदश्रेण्या घुष्टानाशु चकार ह

Doon, ang tagsibol ay dagling nagpalago sa lahat ng punò, hitik sa bulaklak at bunga; at agad pinuno ang himpapawid ng huni ng mga kukú at ng ugong ng nagkakaisang pulutong ng mga bubuyog.

Verse 77

वायुः सुशीतलो वाति दक्षिणां दिशमाश्रितः । कृतमालासरित्तीर लवंगकुसुमान्वितः

Isang kaaya-ayang malamig na simoy ang umiihip, mula sa timog na dako; taglay nito ang halimuyak ng mga bulaklak ng clavo mula sa pampang ng ilog Kṛtamālā.

Verse 78

एवंविधे वने वृत्ते रंभानामाप्सरोवरा । सखीभिः संवृता तत्र जगाम सुमदांतिकम्

Nang maganap ang gayong mga pangyayari sa gubat na iyon, ang pinakadakilang apsaras na si Rambhā, na napaliligiran ng kanyang mga kasamang sakhī, ay nagtungo roon kay Sumadā.

Verse 79

तत्रारभत गानं सा किन्नरस्वरशोभना । मृदंगपणवानेकवाद्यभेदविशारदा

Doon ay sinimulan niya ang pag-awit, ang tinig ay marikit na wari tinig ng mga Kinnara; at bihasa siya sa sari-saring pagkakaiba ng maraming tugtugin—gaya ng mṛdaṅga at paṇava.

Verse 80

तद्गानमाकर्ण्य नराधिपोऽसौ । वसंतमालोक्य मनोहरं च । तथान्यपुष्टारटितं मनोरमं । चकार चक्षुः परिवर्तनं बुधः

Pagkarinig sa awit na iyon, ang haring yaon—pagkakita sa kaibig-ibig na tagsibol at sa kaakit-akit na huni ng mga nilikhang hitik sa sigla—sa karunungan ay ibinaling sa iba ang kanyang paningin, pinigil ang mata.

Verse 81

तं प्रबुद्धं नृपं वीक्ष्य कामः पुष्पायुधस्त्वरन् । चकार सत्वरं सज्यं धनुस्तत्पृष्ठतोऽनघ

Nang makita ang haring lubusang nagising, si Kāma na ang sandata’y mga bulaklak ay nagmadaling iunat at ihanda ang kaniyang busog mula sa likuran niya, O walang kasalanan.

Verse 82

एकाप्सरास्तत्र नृपस्य पादयोः । संवाहनं नर्तितनेत्रपल्लवा । चकार चान्या तु कटाक्षमोक्षणं । चकार काचिद्भृशमंगचेष्टितम्

Doon, isang apsarā ang nagmasahe sa mga paa ng hari, at ang kaniyang mga mata’y sumasayaw sa maririkit na galaw. Ang isa’y nagpakawala ng mga sulyap sa gilid, at ang isa pa’y nagpakita ng matitinding, makahulugang kilos ng mga sangkap.

Verse 83

अप्सरोभिस्तथाकीर्णः कामविह्वलमानसः । चिंतयामास मतिमाञ्जितेंद्रियशिरोमणिः

Napapaligiran ng mga apsarā sa lahat ng dako, at ang isip ay nayayanig ng pagnanasa, ang marunong na iyon—hiyas na korona ng mga nagwagi sa mga pandama—ay nagsimulang magnilay.

Verse 84

एता मे तपसो विघ्नकारिण्योऽप्सरसां वराः । शक्रेण प्रेषिताः सर्वाः करिष्यंति यथातथम्

Ang mga dakilang apsarā na ito ang mga sagabal sa aking mga pag-aayuno at tapas. Lahat sila’y isinugo ni Śakra (Indra), at kikilos sila ayon sa nararapat—sa anumang paraan.

Verse 85

इति संचिंत्य सुतपास्ता उवाच वरांगनाः । का यूयं कुत्र संस्थाः किं भवतीनां चिकीर्षितम्

Pagkaraang magnilay nang gayon, nagsalita si Sutapāstā sa mga mararangal na babae: “Sino kayo? Saan kayo naninirahan? At ano ang nais ninyong gawin?”

Verse 86

अत्यद्भुतं जातमहो यद्भवत्योऽक्षिगोचराः । यास्तपोभिः सुदुष्प्राप्यास्ता मे तपस आगताः

Kay kamangha-manghang lubhang dakila ang naganap—kayong mga ginang na di masilayan ng mata, at mahirap makamtan kahit sa mahigpit na tapasya, ay dumating sa akin dahil sa aking pagninilay at pag-aayuno.