Adhyaya 66

Verse 1

ययातिरुवाच । पापात्पतति कायोयं धर्माच्च शृणु मातले । विशेषं न च पश्यामि पुण्यस्यापि महीतले

Sinabi ni Yayāti: “Dahil sa kasalanan bumabagsak ang katawang ito—at maging dahil sa dharma; makinig ka, O Mātali. Sa ibabaw ng lupa, wala akong nakikitang tunay na pagkakaiba, kahit sa kabutihang-loob.”

Verse 2

पुनः प्रजायते कायो यथा हि पतनं पुरा । कथमुत्पद्यते देहस्तन्मे विस्तरतो वद

Muling isinisilang ang katawan, gaya ng naunang pagbagsak. Paano nga ba lumilitaw ang katawan? Iwika mo sa akin iyon nang masinsinan.

Verse 3

मातलिरुवाच । अथ नारकिणां पुंसामधर्मादेव केवलात् । क्षणमात्रेण भूतेभ्यः शरीरमुपजायते

Sinabi ni Mātali: “Ngayon, sa mga taong nasa impiyerno, ang katawan ay nalilikha lamang mula sa adharma; sa isang kisap-mata, ito’y sumisibol mula sa mga elemento.”

Verse 4

तद्वद्धर्मेण चैकेन देवानामौपपादिकम् । सद्यः प्रजायते दिव्यं शरीरं भूतसारतः

Gayon din, sa iisang gawa ng dharma, agad na sumisilang ang isang banal na katawan—nararapat sa mga deva at kusang nahahayag—na hinubog mula sa pinakadiwa ng mga elemento.

Verse 5

कर्मणा व्यतिमिश्रेण यच्छरीरं महात्मनाम् । तद्रूपपरिणामेन विज्ञेयं हि चतुर्विधम्

Ang katawan ng mga dakilang kaluluwa, kapag hinubog ng halong mga karma, ay dapat maunawaang apat ang uri, ayon sa pagbabagong-anyo ng anyo nito.

Verse 6

उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेयास्तृणगुल्मादि रूपिणः । कृमिकीटपतंगाद्याः स्वेदजानामदेहिनः

Alamin na ang mga udbhijja, yaong sumisibol, ay ang mga di-nakikilos na nilalang na may anyong damo, palumpong at iba pa; at ang mga uod, insekto, gamu-gamo at katulad ay ang mga svedaja, mga may-katawang isinilang sa pawis.

Verse 7

अंडजाः पक्षिणः सर्वे सर्पा नक्राश्च भूपते । जरायुजाश्च विज्ञेया मानुषाश्च चतुष्पदाः

Lahat ng mga ibon ay isinilang sa itlog; gayundin ang mga ahas at mga buwaya, O hari. Yaong isinilang sa sinapupunan ay dapat maunawaang mga tao at mga hayop na may apat na paa.

Verse 8

तत्र सिक्ता जलैर्भूमिर्रक्ते उष्मविपाचिता । वायुना धम्यमाना च क्षेत्रे बीजं प्रपद्यते

Doon, ang lupa—binasa ng mga tubig, pinahinog ng init sa mapulang lupa, at pinahanginan ng hangin—ay nagiging bukirin na doo’y kumakapit ang binhi at nagbubunga.

Verse 9

यथा उप्तानि बीजानि संसिक्तान्यंभसा पुनः । उपगम्य मृदुत्वं च मूलभावं व्रजंति च

Gaya ng mga binhing inihasik, na muling dinidiligan nang paulit-ulit, lumalambot at saka tumutungo sa kalagayang pag-uugat.

Verse 10

तन्मूलादंकुरोत्पत्तिरंकुरात्पर्णसंभवः । पर्णान्नालं ततः कांडं कांडाच्च प्रभवः पुनः

Mula sa ugat sumisibol ang usbong; mula sa usbong, lumilitaw ang mga dahon. Mula sa mga dahon ang tangkay; saka ang katawan ng halaman; at mula sa katawan, muling sumusunod ang pag-usbong.

Verse 11

प्रभवाच्च भवेत्क्षीरं क्षीरात्तंदुलसंभवः । तंदुलाच्च ततः पक्वा भवंत्योषधयस्तथा

Mula sa pag-usbong ay nagkakaroon ng gatas; mula sa gatas, nalilikha ang bigas. At mula sa bigas, kapag naluto, gayundin ay sumisilang ang mga halamang-gamot.

Verse 12

यवाद्याः शालिपर्यंताः श्रेष्ठाः सप्तदश स्मृताः । ओषध्यः फलसाराढ्याः शेषा क्षुद्रा प्रःकीर्तिताः

Mula sa sebada hanggang sa palay, labingpitong uri ang itinuturing na pinakadakila. Ang mga halamang-gamot ay sagana sa katas ng bunga; ang iba pa’y ipinahahayag na hamak.

Verse 13

एता लूना मर्दिताश्च मुनिभिः पूर्वसंस्कृताः । शूर्पोलूखलपात्राद्यैः स्थालिकोदकवह्निभिः

Ang mga ito’y inani at giniling, at noon pa’y inihanda ng mga muni—sa pamamagitan ng bilao, lusong, mga sisidlan at iba pa, kasama ang palayok, tubig, at apoy.

Verse 14

षड्विधा हि स्वभेदेन परिणामं व्रजंति ताः । अन्योन्यरससंयोगादनेकस्वादतां गताः

Tunay ngang nagbabagong-anyo sila sa anim na uri ayon sa kani-kanilang pagkakaiba; at sa pagsasanib ng mga lasa sa isa’t isa, nakakamtan nila ang sari-saring tamis at linamnam.

Verse 15

भक्ष्यं भोज्यं पेयलेह्यं चोष्यं खाद्यं च भूपते । तासां भेदाः षडंगाश्च मधुराद्याश्च षड्गुणाः

O hari, ang pagkain ay may anim na uri: (1) nginunguya, (2) kinakain bilang handa, (3) iniinom, (4) dinidilaan, (5) sinisipsip, at (6) kinakagat. May anim itong pagkakahati, at gayundin ay may anim na lasa na nagsisimula sa tamis.

Verse 16

तदन्नं पिंडकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । अन्नमूलाशये सर्वप्राणान्स्थापयति क्रमात्

Ang pagkaing yaon, na kinakain ng mga may katawan sa mga piraso at subo, ay unti-unting nagtatatag at nagpapanatili ng lahat ng lakas-buhay sa sisidlang nakaugat sa pagkain—ang sistemang pantunaw.

Verse 17

अपक्वं भुक्तमाहारं स वायुः कुरुते द्विधा । संप्रविश्यान्नमध्ये च पक्वं कृत्वा पृथग्गुणम्

Ang vāyu, ang hangin ng pagtunaw, ay ginagawang dalawa ang pagkaing nakain na hindi pa luto; pumapasok sa gitna ng pagkain, niluluto ito at inihihiwalay ayon sa kani-kaniyang katangian.

Verse 18

अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं च जलोपरि । जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः

Inilalagay ang tubig sa ibabaw ng apoy, at ang pagkain sa ibabaw ng tubig; ang mismong prāṇa, ang hiningang-buhay, ay nananatili sa ilalim ng tubig at, nakatayo roon, marahang pinapaypayan ang apoy, unti-unti.

Verse 19

वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम् । तदन्नमुष्णयोगेन समंतात्पच्यते पुनः

Ang apoy na hinahapay ng hangin ay nagpapainit nang labis sa tubig; at ang pagkaing yaon, sa pagdikit sa init, ay muling naluluto sa lahat ng panig.

Verse 20

द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः । मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत्

Kapag natunaw na ang pagkaing iyon, nagiging dalawa—nahihiwalay bilang dumi at sustansiyang katas. Ang dumi, nahahati sa labindalawang uri ng karumihan, ay lumalabas mula sa katawan.

Verse 21

कर्णाक्षि नासिका जिह्वा दंतोष्ठ प्रजनं गुदा । मलान्स्रवेदथ स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः

Ang tainga, mata, ilong, dila, ngipin at labi, ang sangkap ng pag-aanak, at ang puwit—kasama ng mga karumihang umaagos palabas, pawis, dumi at ihi—ang mga ito ang tinatandaang labindalawa.

Verse 22

हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यः समंततः । तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणः स्थापयते रसम्

Ang lahat ng nāḍī ay nakatali at nakapaligid sa loob ng pusod-lotus ng puso; sa mga bunganga ng mga iyon, itinatatag ng prāṇa ang maselang katas (rasa).

Verse 23

रसेन तेन ता नाडीः प्राणः पूरयते पुनः । संतर्पयंति ता नाड्यः पूर्णा देहं समंततः

Sa katas na iyon, muling pinupuno ng prāṇa ang mga nāḍī; at kapag napuno ang mga daluyang iyon, pinangangalagaan nila ang buong katawan sa lahat ng panig.

Verse 24

ततः स नाडीमध्यस्थः शारीरेणोष्मणा रसः । पच्यते पच्यमानश्च भवेत्पाकद्वयं पुनः

Pagkaraan, ang katas ng katawan na nasa gitna ng mga nāḍī ay niluluto ng init ng katawan; at habang niluluto, muli itong nagiging dalawang antas ng paghinog, isang dobleng pagtunaw.

Verse 25

त्वङ्मांसास्थि मज्जा मेदो रुधिरं च प्रजायते । रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः

Mula sa balat ay lumilitaw ang laman, buto, utak-sa-buto, taba, at dugo. Mula sa dugo ay sumisibol ang balahibo sa katawan; at mula sa laman ay ang buhok sa ulo at ang mga litid din.

Verse 26

स्नायोर्मज्जा तथास्थीनि वसा मज्जास्थिसंभवा । मज्जाकारेण वैकल्यं शुक्रं च प्रसवात्मकम्

Mula sa mga litid ay lumilitaw ang utak-sa-buto; gayundin ang mga buto; at ang taba ay isinilang mula sa utak-sa-buto at buto. Kapag ang paghubog ng utak-sa-buto ay napinsala, ang semilya rin—na likas na panglahi—ay nagiging may kapintasan.

Verse 27

इति द्वादश शान्तस्य परिणामाः प्रकीर्तिताः । शुक्रं तस्य परीणामः शुक्राद्देहस्य संभवः

Sa ganitong paraan ay ipinahayag ang labindalawang pagbabago ng pinayapang (esensiya ng pagkain). Ang semilya ang huling pagbabago nito; at mula sa semilya nagkakaroon ng katawan.

Verse 28

ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम् । तदा तद्वायुसंसृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत्

Kapag sa panahon ng pagkamayabong ang walang dungis na semilya ay nalalagak sa sinapupunan, kung magkagayon—na nahalo sa hiningang-buhay—nagiging iisa ito sa dugo ng babae.

Verse 29

विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः । नित्यं प्रविशते योनिं कर्मभिः स्वैर्नियंत्रितः

Sa sandali ng pagbuga ng semilya, ang kaluluwa—kaakibat ng mga sanhi—ay laging pumapasok sa sinapupunan, ginagabayan at itinutulak ng sariling karma.

Verse 30

शुक्रस्य सह रक्तस्य एकाहात्कललं भवेत् । पंचरात्रेण कलले बुद्बुदत्वं ततो भवेत्

Mula sa semilya na kasama ng dugo, sa loob ng isang araw ay nagiging malapot na bukol (kalala) ang binhi. Pagkaraan ng limang gabi, ang kalalang iyon ay nagiging anyong parang bula (budbuda).

Verse 31

मांसत्वं मासमात्रेण पंचधा जायते पुनः । ग्रीवा शिरश्च स्कंधश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्

Sa loob lamang ng isang buwan, muling lumilitaw ang pagiging laman, sa limang anyo: ang leeg, ang ulo, ang mga balikat, ang gulugod, at ang tiyan.

Verse 32

पाणीपादौ तथा पार्श्वौ कटिर्गात्रं तथैव च । मासद्वयेन पर्वाणि क्रमशः संभवंति च

Gayundin, ang mga kamay at paa, ang mga tagiliran, ang baywang, at ang katawan din—pagkaraan, sa pagitan ng dalawang buwan, sunod-sunod na nalilikha ang mga kasukasuan at mga bahagi.

Verse 33

त्रिभिर्मासैः प्रजायंते शतशोंकुरसंधयः । मासैश्चतुर्भिर्जायंते अंगुल्यादि यथाक्रमम्

Sa tatlong buwan, daan-daang kasukasuan at mga usbong na pagkakabuo ang lumilitaw; at sa ikaapat na buwan, ang mga daliri at iba pa ay nahuhubog, ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 34

मुखं नासा च कर्णौ च मासैर्जायंति पंचभिः । दंतपंक्तिस्तथा जिह्वा जायते तु नखाः पुनः

Sa limang buwan, nahuhubog ang bibig, ilong, at mga tainga. Pagkaraan, umuusbong ang hanay ng ngipin at ang dila; at saka muling lumilitaw ang mga kuko.

Verse 35

कर्णयोश्च भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरे पुनः । पायुर्मेढ्रमुपस्थं च शिश्नश्चाप्युपजायते

Sa loob ng anim na buwan, nagkakaroon ng mga butas ang mga tainga. Pagkaraan, umuusbong din ang puwit, ang bayag, ang singit, at ang ari.

Verse 36

संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः । अंगप्रत्यंगसंपूर्णं शिरः केशसमन्वितम्

Sa ikapitong buwan, nalilikha ang mga kasukasuan sa mga bahagi ng katawan. At ang ulo—ganap sa mga pangunahing at maliliit na sangkap—ay napapalamutian ng buhok.

Verse 37

विभक्तावयवस्पष्टं पुनर्मासाष्टमे भवेत् । पंचात्मक समायुक्तः परिपक्वः स तिष्ठति

Pagdating muli ng ikawalong buwan, malinaw na nahihiwalay at nakikilala ang mga bahagi ng katawan. Taglay ang limang-sangkap na kalikasan, nananatili itong ganap na hinog at matatag.

Verse 38

मातुराहारवीर्येण षड्विधेन रसेन च । नाभिसूत्रनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने

Sa lakas ng pagkaing tinatanggap ng ina—sa anim na lasa—at sa pagkakatali sa pusod na tali, ang sanggol sa sinapupunan ay lumalaki araw-araw.

Verse 39

ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णोस्मिञ्छरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रां स्वप्नं पुराकृतम्

Pagkaraan, muling natatamo ng jīva ang alaala, ganap na nananahan sa katawang ito; nakikilala niya ang ligaya at pighati, at nararanasan din ang pagtulog at panaginip bilang bunga ng dating gawa (karma).

Verse 40

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्यनेकधा

Ako’y namatay at muling isinilang; at pagkasilang, muli rin akong namatay. Sa iba’t ibang paraan, nasaksihan ko ang libu-libong sinapupunan—maraming anyo ng kapanganakan.

Verse 41

अधुना जातमात्रोहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भे न संभवः

Ngayon, kapapanganak ko pa lamang, at natanggap ko na rin ang itinakdang mga saṁskāra (banal na ritwal). Kaya gagawin ko ang tunay na kapaki-pakinabang—upang hindi na muling pumasok sa sinapupunan, at maputol ang muling pagsilang.

Verse 42

गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिःसृतः । अध्येष्यामि परं ज्ञानं संसारविनिवर्तकम्

Habang nasa sinapupunan pa, ganito ang kanyang pagninilay: “Kapag ako’y lumabas sa sinapupunan, pag-aaralan ko ang pinakamataas na kaalaman na nagbabalik sa nilalang mula sa pag-iral sa sanlibutan (saṁsāra).”

Verse 43

अवश्यं गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयेत्

Tiyak na pinahihirapan ng matinding dusa sa sinapupunan, ang jīva ay nananatiling saklot ng karma; kaya nararapat pagnilayan ang mga paraan tungo sa mokṣa, ang paglaya.

Verse 44

यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति दुःखितः

Kung paanong ang isang tao na nadaganan ng dambuhalang bundok ay nakatindig sa pighati, gayon din ang may-katawang nilalang, pinipiga ng lamad ng sinapupunan, ay nananatiling nagdurusa—api at miserable.

Verse 45

पतितः सागरे यद्वद्दुःखमास्ते समाकुलः । गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथास्ते व्याकुलात्मकः

Kung paanong ang nahulog sa dagat ay nananatiling balisa at ligalig, gayon din ang may-katawang kaluluwa—na ang mga sangkap ay nababasa ng tubig ng sinapupunan—ay namamalagi sa panloob na pagkalito.

Verse 46

लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथाक्षिप्तः पच्यते जठराग्निना

Kung paanong ang isang tao na inilagay sa palayok na bakal ay naluluto sa apoy, gayon din, kapag inihagis sa palayok ng sinapupunan, siya’y naluluto sa apoy ng tiyan.

Verse 47

सूचीभिरग्निवर्णाभिर्भिन्नगात्रो निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेष्टगुणं भवेत्

Kung paanong ang katawan ay walang tigil na tinutusok ng mga karayom na tila apoy ang kulay, ang anumang pighating sumisilang sa kanya—yaon ay nagiging walong ulit sa loob ng sinapupunan.

Verse 48

गर्भवासात्परं वासं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखमतुलं सुघोरमपि संकटम्

Walang paninirahan na higit na mabigat kaysa pananatili sa sinapupunan; para sa mga may-katawang nilalang, ito’y di-matatawarang pagdurusa—nakapanghihilakbot at napakasaklap na kapighatian.

Verse 49

इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम् । चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः

Ganito inilarawan ang pagdurusa sa sinapupunan ng mga nilalang—sa lahat ng may buhay, gumagalaw man o di-gumagalaw—ayon sa likas na kalagayan ng sariling sinapupunan ng bawat isa.

Verse 50

गर्भात्कोटिगुणापीडा योनियंत्रनिपीडनात् । संमूर्च्छितस्य जायेत जायमानस्य देहिनः

Sa oras ng pagsilang ng may katawan, ang pighati ay milyun-milyong ulit na higit kaysa sa (pagdurusa) sa sinapupunan, dahil sa dumadagok na sikip ng mekanismo ng sinapupunan; ang isinisilang ay nalulugmok sa pagkahimatay.

Verse 51

इक्षुवत्पीड्यमानस्य पापमुद्गरपेषणात् । गर्भान्निष्क्रममाणस्य प्रबलैः सूतिवायुभिः

Gaya ng tubó na dinudurog—pinapalo ng pamukpok ng mga kasalanang nagdaan—siya’y itinutulak palabas ng sinapupunan ng malalakas na hangin ng panganganak.

Verse 52

जायते सुमहद्दुःखं परित्राणं न विंदति । यंत्रेण पीड्यमानाः स्युर्निःसाराश्च यथेक्षवः

Sumisibol ang napakalaking pagdurusa, at walang masumpungang pagligtas; sa pagdiin ng isang makina, nauubos ang lahat ng katas—gaya ng tubó.

Verse 53

तथा शरीरं योनिस्थं पात्यते यंत्रपीडनात् । अस्थिमद्वर्तुलाकारं स्नायुबंधनवेष्टितम्

Gayon din, ang katawan na nasa sinapupunan ay itinutulak pababa dahil sa pagdiin ng mekanismo (ng sinapupunan)—punô ng mga buto, bilugan ang anyo, at nababalutan ng mga tali ng litid.

Verse 54

रक्तमांसवसालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम् । केशलोमनखच्छन्नं रोगायतनमुत्तमम्

Pinapahiran ng dugo, laman at taba—isang sisidlang may dumi at ihi—natatakpan ng buhok, balahibo at mga kuko; ang (katawang) ito’y tunay na mainam na tahanan ng karamdaman.

Verse 55

वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम् । ओष्ठद्वयकपाटं तु दंतजिह्वागलान्वितम्

Ang bibig ay iisang dakilang pintuan, pinalamutian ng walong “bintana”; ang dalawang labi ang mga pinto nito, at taglay nito ang mga ngipin, dila, at lalamunan.

Verse 56

नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम् । जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलेस्थितम्

Napupuno ito ng agos ng mga ugat at pawis, nilulunod ng plema at apdo; sinasakmal ng katandaan at dalamhati, at inilalagak sa apoy sa bibig ni Panahon (Kamatayan).

Verse 57

कामक्रोधसमाक्रांतं श्वसनैश्चोपमर्दितम् । भोगतृष्णातुरं गूढं रागद्वेष वशानुगम्

Sinakop ng pagnanasa at poot, pinapahirapan ng mga hininga ng buhay; dinadapuan ng uhaw sa pagkalugod—nakatago sa loob—sumusunod sa paghila ng pagkakapit at pag-ayaw.

Verse 58

सवर्णितांगप्रत्यंगं जरायु परिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्

Ganap na nahubog ang mga sangkap at kasangkapang-laman, nababalot ng lamad ng sinapupunan; lumilitaw sa daanang-panganganak—makitid at di pa nabubuka—sa gitna ng matinding paghihirap.

Verse 59

विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं षट्कौशिकसमुद्भवम् । अस्थिपंजरसंघातं ज्ञेयमस्मिन्कलेवरे

Alamin na sa loob ng katawang ito, ang mga sangkap ay nababahiran ng dumi, ihi, at dugo; isinilang ito mula sa anim na balabal, at isa lamang na bunton ng kulungang-buto.

Verse 60

शतत्रयं शताधिकं पंचपेशी शतानि च । सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः

May tatlong daan at isa na mga buto, at limang daang kalamnan; at natatakpan sa lahat ng panig ng tatlo’t kalahating krore ng mga balahibo.

Verse 61

शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्याभिरंततः । एताभिर्मांसनाडीभिः कोटिभिस्तत्समन्वितम्

Ang katawan ay sa lahat ng paraan ay napupuno ng mga daluyang-laman—may magaspang at may maselan, may nakikita at may di-nakikita—at sa di-mabilang na milyon ay nabubuo dahil sa mga ito.

Verse 62

प्रस्वेदमशुचिं ताभिरंतरस्थं च तेन हि । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः

Ang pawis ay marumi, at gayundin ang nasa loob (ng katawan) dahil dito. Kaya sinasabing may tatlumpu’t dalawang ngipin, at naaalalang may dalawampung kuko.

Verse 63

पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्यार्धाढकं तथा । वसायाश्च पलाः पंच तदर्धं फलकस्य च

Alamin na ang sukat ng apdo ay isang kuḍava; sa plema naman ay kalahating āḍhaka. Sa taba ay limang pala, at sa phalaka ay kalahati niyon.

Verse 64

पंचार्बुद पला ज्ञेयाः पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जा रक्ताच्चतुर्गुणा

Alamin: ang sukat ng taba ay sampung pala; ang dakilang dugo ay tatlong pala; at ang utak-sa-buto (marrow) ay apat na ulit ng dugo—mga sukat ng katawan.

Verse 65

शुक्रार्धकुडवं ज्ञेयं तदर्धं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकं पिंडेन पलसाहस्रमुच्यते

Alamin: kalahating kuḍava ang sukat ng semilya; kalahati niyon ang lakas ng mga may katawan. At ang isang bukol ng laman ay sinasabing katumbas ng sanlibong pala.

Verse 66

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृमातृतीर्थ । माहात्म्ये षट्षष्टितमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ika-animnapu’t anim na kabanata—tungkol sa kadakilaan ng Pitṛmātṛtīrtha—sa salaysay ni Vena, sa Bhūmi-khaṇḍa ng kagalang-galang na Padma Purāṇa.

Verse 67

अशुद्धं च विशुद्धस्य कर्मबंधविनिर्मितम् । शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः संजायते क्वचित्

Kahit sa taong dalisay, may nabubuong maruming katawan na hinubog ng pagkakagapos ng karma; sapagkat mula sa pagsasanib ng semilya at dugo, kung minsan ay nalilikha ang katawan.

Verse 68

नित्यं विण्मूत्रसंयुक्तस्तेनायमशुचिः स्मृतः । यथा वै विष्ठया पूर्णः शुचिः सांतर्बहिर्घटः

Sapagkat ang katawan ay laging kaugnay ng dumi at ihi, kaya ito’y itinuturing na marumi; gaya ng palayok na malinis sa labas, ngunit kung puno ng dumi, hindi dalisay sa loob.

Verse 69

शौचेन शोध्यमानोपि देहोयमशुचिर्भवेत् । यं प्राप्यातिपवित्राणि पंचगव्य हवींषि च

Kahit linisin ang katawang ito sa mga gawa ng kalinisan, nananatili pa ring marumi; datapwat pagdating sa Kanya, maging ang lubhang nagpapadalisay na pañcagavya at ang mga handog sa yajña ay tunay na napapabanal.

Verse 70

अशुचित्वं प्रयांत्याशु देहोयमशुचिस्ततः । हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च

Mabilis na sumisibol ang karumihan, sapagkat ang katawang ito’y marumi. Maging ang masasarap na pagkain at inumin, pagdating dito, ay nagiging mabaho rin.

Verse 71

अशुचित्वं प्रयांत्याशु कोऽन्य स्यादशुचिस्ततः । हे जनाः किं न पश्यध्वं यन्निर्याति दिनेदिने

Mabilis na dumarating ang karumihan—sino pa nga ang matatawag na dalisay? O mga tao, hindi ba ninyo nakikita ang inilalabas araw-araw?

Verse 72

देहानुगो मलः पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः । देहः संशोध्यमानोपि पंचगव्यकुशांबुभिः

Kasunod ng katawan ang dumi at baho; paano magiging dalisay ang siyang pinagmumulan ng mga iyon? Kahit linisin ang katawan sa pañcagavya at sa tubig na binasbasan ng damong kuśa, (hindi pa rin ganap na nawawala ang karumihan).

Verse 73

घृष्यमाण इवांगारो निर्मलत्वं न गच्छति । स्रोतांसि यस्य सततं प्रवहंति गिरेरिव

Gaya ng baga na nagliliyab na kahit kuskusin ay hindi nagiging dalisay, gayon din ang taong ang mga agos sa loob—pagnanasa at pagkabalisa—ay laging umaagos, na parang rumaragasang tubig mula sa bundok; hindi siya nakakamtan ang kadalisayan.

Verse 74

कफमूत्राद्यमशुचिः स देहः शुध्यते कथम् । सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते

Paano magiging dalisay ang katawang ito—marumi sa plema, ihi, at iba pa? Sapagkat ang katawan na sisidlan ng lahat ng karumihan ay walang tunay na kadalisayan.

Verse 75

शुचिरेकप्रदेशोपि शुचिर्न स्यादृतेऽपि वा । दिवा वा यदि वा रात्रौ मृत्तोयैः शोध्यते करः

Kahit isang bahagi lamang ang inaakalang malinis, hindi pa rin tunay na malinis kung walang wastong paglilinis. Sa araw man o sa gabi, ang kamay ay nililinis ng lupa at tubig.

Verse 76

तथापि शुचिभाङ्नस्यान्न विरज्यंति ते नराः । कायोयमग्र्यधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः

Gayunman, ang mga tao’y hindi nagiging tunay na walang-kapit sa loob dahil lamang sa panlabas na kalinisan. Ang katawang ito—kahit pinong inihanda at pinabango ng mahuhusay na samyo at palamuti—hindi kusang nagbibigay ng pagtalikod; ang tunay na pagwawaksi ay nakaugat sa panloob na pag-unawa.

Verse 77

न जहाति स्वभावं हि श्वपुच्छमिव नामितम् । तथा जात्यैव कृष्णोर्णा न शुक्ला जातु जायते

Hindi iniiwan ng tao ang likas niyang ugali—gaya ng buntot ng aso na kahit baluktutin ay hindi nawawala ang anyo nito. Gayundin, ang lanang itim sa kapanganakan ay hindi kailanman isisilang na puti.

Verse 78

संशोध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला । जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्

Kahit nililinis, ang may-katawang nilalang ay hindi pa rin nagiging tunay na dalisay—kahit naamoy niya ang sarili niyang baho at kahit nakita niya ang sarili niyang dumi.

Verse 79

न विरज्यति लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्

Hindi nagiging walang-pagkakapit ang mundong ito, kahit pinahihirapan—na wari’y kinukurot sa ilong. Aba, ganyan kalakas ang Mahimā ng Moha, na siyang lubos na lumilito sa sansinukob.

Verse 80

जिघ्रन्पश्यन्स्वकान्दोषान्कायस्य न विरज्यते । स्वदेहस्य विगंधेन विरज्येत न यो नरः

Kahit naamoy at makita niya ang sariling mga dungis at kapintasan ng katawan, hindi pa rin siya nawawalan ng pagkakapit. Yaong taong hindi man lamang napapahiwalay sa baho ng sarili niyang katawan—gaano kalalim ang kanyang pagkalito.

Verse 81

विरागकारणं तस्य किमन्यदुपदिश्यते । सर्वमेव जगत्पूतं देहमेवाशुचिः परम्

Ano pang ibang sanhi ng kanyang paglayo ang kailangang ituro? Tunay, ang buong daigdig ay dalisay; ang katawan lamang ang sukdulang marumi.

Verse 82

यन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् । गंधलेपापनोदाय शौचं देहस्य कीर्तितम्

Kahit ang malinis ay nagiging marumi sa pagdikit sa dumi ng katawan. Kaya itinuro ang paglilinis ng katawan bilang pag-aalis ng baho at kumapit na dungis.

Verse 83

द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुद्ध्यति । गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैर्गात्रलेपनैः

Pagkaraan ng pag-alis ng dalawahan, nalilinis ang tao sa pagdalisay ng loob. Gayundin, sa (banal na) tubig ng Gaṅgā at sa pagpapahid sa katawan ng maraming sagradong lupa, nagkakamit ng pagdalisay.

Verse 84

मर्त्यो दुर्गंधदेहोसौ भावदुष्टो न शुध्यति । तीर्थस्नानैस्तपोभिश्च दुष्टात्मा न च शुध्यति

Ang taong may mabahong katawan at maruming kalooban ay hindi nalilinis. Kahit maligo sa mga banal na tīrtha at magsagawa ng tapas, ang masamang-loob ay hindi pa rin nagiging dalisay.

Verse 85

स्वमूर्तिः क्षालिता तीर्थे न शुद्धिमधिगच्छति । अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोपि हुताशनम्

Kahit hugasan ang sariling katawan sa banal na tīrtha, hindi pa rin nakakamtan ang kadalisayan; sapagkat ang may dungis sa kalooban ay nananatiling marumi—kahit pumasok pa sa apoy.

Verse 86

न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् । भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु

Hindi ang langit ni ang kalayaan ang sukdulang layon; ang pinakamataas na ‘pagkakapaso’ ay ang pagkapaso ng pagkakakilanlan sa katawan. Ang kadalisayan ng layon ang pinakadakilang kalinisan, at siyang tunay na pamantayan sa lahat ng gawa.

Verse 87

अन्यथा लिंग्यते कांता भावेन दुहितान्यथा । मनसा भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु

Sa pagbabago ng kalooban, ang minamahal ay nakikita sa isang paraan at ang anak na babae sa iba. Nahahati ang ugali ng isip kahit sa mga bagay na sa sarili nila’y hindi naman magkaiba.

Verse 88

अन्यथैव सती पुत्रं चिंतयेदन्यथा पतिम् । यथायथा स्वभावस्य महाभाग उदाहृतम्

Ang mabuting asawa ay iniisip ang anak sa isang paraan at ang asawa niyang lalaki sa iba—ayon sa kani-kanilang likas na katangian, O napakapalad, gaya ng naipaliwanag.

Verse 89

परिष्वक्तोपि यद्भार्यां भावहीनां न कारयेत् । नाद्याद्विविधमन्नाद्यं रस्यानि सुरभीणि च

Kahit yakapin ng lalaki ang kanyang asawa, huwag siyang makipagsama kung siya’y walang pag-ibig na damdamin. Ni huwag siyang kumain ng sari-saring pagkain, ni ng mga masasarap at mababangong ulam na nakaaakit.

Verse 90

अभावेन नरस्तस्माद्भावः सर्वत्र कारणम् । चित्तं शोधय यत्नेन किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

Kaya ang tao’y nahuhubog ayon sa loob na damdamin; ang kalooban ang sanhi sa lahat ng bagay. Linisin ang isip nang may pagsisikap—ano pa ang silbi ng iba, pawang panlabas na paglilinis?

Verse 91

भावतः शुचिशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सवैराग्यमृदापुनः

Sa wastong damdamin sa loob, ang taong dalisay at nalinis ang isip ay nakakamtan ang langit at ang kalayaan (moksha). Sapagkat sa tao, ang walang dungis na tubig ng kaalaman, kasama ang malambot na lupa ng pagwawalang-pagkapit, ay muling naglilinis at nagpapapanatag.

Verse 92

अविद्या रागविण्मूत्र लेपो नश्येद्विशोधनैः । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचिं विदुः

Ang balot ng kamangmangan—kasama ang pagnanasa, dumi at ihi—ay naaalis sa pamamagitan ng mga paglilinis. Gayunman, batid ng marurunong na ang katawang ito ay likás na marumi sa mismong kalikasan nito.

Verse 93

विद्यादसार निःसारं कदलीसारसन्निभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिली भवेत्

Alamin na ang pag-aaral na walang tunay na diwa ay hungkag—gaya ng ubod ng punong saging. Sa pagkaunawang ang katawan ay hitik sa kapintasan, ang marunong ay lumuluwag ang kapit at nagiging hiwalay sa pagnanasa.

Verse 94

सोतिक्रामति संसारं दृढग्राहोवतिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्मदुःखं प्रकीर्तितम्

Sa gayon, nalalampasan ng isa ang saṃsāra at nananatiling matatag, may matibay na pasiya. Sa ganitong paraan ipinahayag ang dakilang paghihirap—ang dalamhating likas sa kapanganakan.

Verse 95

पुंसामज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । गर्भस्थस्य मतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

Dahil sa kamalian ng kamangmangan sa mga tao, at sa pag-udyok ng sari-saring karma, ang pagkaunawang taglay ng nilalang sa sinapupunan ay naglalaho pagkapanganak.

Verse 96

सुमूर्च्छितस्य दुःखेन योनियंत्रनिपीडनात् । बाह्येन वायुना चास्य मोहसंगेन देहिनाम्

Nahahapo at namamanhid sa tindi ng sakit—nadidiin ng pagsisikip ng sinapupunan—hinahampas ng panlabas na hangin, at iginagapos ng pakikisama sa pagkalito, ganyan ang dinaranas ng mga may katawan.

Verse 97

स्पृष्टमात्रस्य घोरेण ज्वरः समुपजायते । तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते

Sa pagdampi pa lamang ng yaong kakila-kilabot, agad sumisiklab ang lagnat; at mula sa matinding lagnat na iyon, sumisilang ang malaking pagkalito.

Verse 98

संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः । स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च

Sa naliligaw ang diwa, agad muling sumisibol ang pagkawala ng alaala. At mula sa pagkawala ng alaala, ayon sa pag-uudyok ng dating karma, sumusunod pa ang iba pang bunga.

Verse 99

रतिः संजायते तस्य जंतोस्तत्रैव जन्मनि । रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्त्तते

Sa mismong kapanganakang yaon, sumisibol ang pagnanasa sa nilalang; at ang sanlibutan—nahuhumaling at nalilinlang—ay kumikilos tungo sa di dapat gawin.

Verse 100

न चात्मानं विजानाति न परं न च दैवतम् । न शृणोति परं श्रेयः सचक्षुरपि नेक्षते

Hindi niya nakikilala ang sariling Ātman, ni ang Kataas-taasan, ni maging ang Diyos; hindi niya pinakikinggan ang pinakamataas na kabutihan, at bagaman may mga mata, hindi siya tunay na nakakakita.

Verse 101

समे पथि शनैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे । सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि

Kahit dahan-dahang lumalakad sa pantay na daan, tila nadadapa siya sa bawat hakbang; at ang isip na nakapako sa inaakala niyang ‘katotohanan,’ ay hindi umuunawa—kahit pa itinuturo ng mga pantas.

Verse 102

संसारे क्लिश्यते तेन नरो लोभवशानुगः । गर्भस्मृतेरभावे च शास्त्रमुक्तं शिवेन च

Kaya sa pag-iral sa sanlibutan, ang taong sumusunod sa paghahari ng kasakiman ay napapahirapan; at sapagkat wala ang alaala ng sinapupunan, ito ang aral na itinadhana sa śāstra—gaya rin ng winika ni Śiva.

Verse 103

तद्दुःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम् । येन तस्मिञ्छिवे ज्ञाते धर्मकामार्थसाधने

Upang isalaysay ang pagdurusang iyon, (aking binabanggit) ang yaong nagkakaloob ng langit at mokṣa; sapagkat sa pagkakilala sa mapalad na Śiva, natatamo ang mga paraan upang maisakatuparan ang dharma, kāma, at artha.

Verse 104

न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र महदद्भुतम् । अव्यक्तेंद्रियबुद्धित्वाद्बाल्येदुःखं महत्पुनः

Hindi nila hinahanap ang tunay na ikabubuti ng sarili—ito’y isang dakilang kababalaghan dito. At sapagkat hindi pa nahahayag ang mga pandama at pag-unawa, ang pagkabata’y muling nagdadala ng matinding pagdurusa.

Verse 105

इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं न सत्कृती । दंतजन्ममहद्दुःखं लौल्येन वायुना तथा

Kahit naisin man, hindi siya makapagsalita ni makakilos; ni ang marunong ay napaparangalan. Gayundin, ang matinding sakit sa pagsibol ng mga ngipin ay dumarating dahil sa pagkabalisa at sa pag-uga ng hangin (vāyu).

Verse 106

बालरोगैश्च विविधैः पीडाबालग्रहैरपि । तृड्बुभुक्षा परीतांगः क्वचित्तिष्ठति गच्छति

Pinahihirapan ng sari-saring sakit ng pagkabata, at pinapahirapan din ng mga mapang-agaw na espiritu sa bata; ang katawan ay nilalamon ng uhaw at gutom—kung minsan ay nakatigil, kung minsan ay pagala-gala.

Verse 107

विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत् । कौमारः कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनैः

Dahil sa kamangmangan, ang bata’y gumagawa ng mga bagay gaya ng pagkain ng dumi at ihi; at sa murang gulang, dumaranas siya ng pagbutas ng tainga at ng mga palo mula sa ina at ama.

Verse 108

अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं गुर्वादिशासनात् । प्रमत्तेंद्रियवृत्तेश्च कामरागप्रपीडिनः

Pinahihirapan ng pagnanasa at pag-ibig na makamundo, dumarating ang pagdurusa—sa pag-aaral ng mga titik at iba pang aralin, sa disiplina ng guro at matatanda, at sa pabigla-biglang paggalaw ng mga pandama.

Verse 109

रोगार्दितस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने । ईर्ष्यासु महद्दुःखं मोहाद्दुःखं प्रजायते

Sa laging dinadapuan ng karamdaman, saan pa magkakaroon ng ligaya—kahit sa kabataan? Sa inggit ay may malaking dalamhati, at mula sa pagkalito ay sumisilang ang pighati.

Verse 110

तत्रस्यात्कुपितस्यैव रागो दुःखाय केवलम् । रात्रौ न विंदते निद्रा कामाग्नि परिखेदितः

Sa gayong kalagayan, ang pagnanasa ng taong nagngangalit ay pawang sa dalamhati lamang humahantong. Pinahihirapan ng apoy ng pagnanasa, hindi siya makatagpo ng tulog sa gabi.

Verse 111

दिवा वापि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया । स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः

Paano pa magkakaroon ng ginhawa kahit sa araw, kung ang isip ay abala sa pag-aalala sa pagkamal ng yaman? At sa lalaking ang katawan ay napapagod sa mga babae, ang mga patak ng binhi na nauubos doon ay nauuwi sa pag-aaksaya.

Verse 112

न ते सुखाय मंतव्याः स्वेदजा इव बिंदवः । कृमिभिस्ताड्यमानस्य कुष्ठिनः पामरस्य च

Hindi sila dapat isipin na nagdudulot ng ligaya—gaya lamang ng mga patak ng pawis—sa abang ketongin na pinahihirapan at tinutuklaw ng mga uod.

Verse 113

कंडूयनाग्नितापेन यत्सुखं स्त्रीषु तद्विदुः । यादृशं मन्यते सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

Sinasabi nilang ang ‘ligaya’ sa mga babae ay tulad lamang ng ginhawang dulot ng pagkakamot sa kati na may nag-aapoy na init; gayon din ang uri ng kaligayahang iniisip ng tao habang balisa sa pag-aalala sa pagkamal ng yaman.

Verse 114

तादृशं स्त्रीषु मंतव्यमधिकं नैव विद्यते । मर्त्यस्य वेदना सैव यां विना चित्तनिर्वृतिः

Unawain na sa usapin ng babae, wala nang hihigit pa roon. Sa mortal, yaon ding kirot ang siyang wala nito’y di sumasapit ang pamamahinga ng isip.

Verse 115

ततोन्योन्यं पुरा प्राप्तमंते सैवान्यथा भवेत् । तदेवं जरया ग्रस्तमामया व्यपिनप्रियम्

Kaya ang dating kapwa nilang natamo noong una ay maaaring sa huli’y maging iba. Sa gayon, ang minamahal ay nasasakmal ng katandaan at nalulukob ng karamdaman.

Verse 116

अपूर्ववत्समात्मानं जरया परिपीडितम् । यः पश्यन्न विरज्येत कोन्यस्तस्मादचेतनः

Sino ang makakakita sa sariling katawan na dinudurog at pinahihirapan ng katandaan, ngunit di pa rin magwawalang-pagkakapit? Sino pa ang higit na manhid kaysa sa kanya?

Verse 117

जराभिभूतोपि जंतुः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

Kahit ang nilalang na dinaig ng katandaan ay, dahil sa kawalan ng lakas, nilalait at hinahamak ng asawa, mga anak, ibang kamag-anak, at maging ng mga aliping masama ang asal.

Verse 118

न धर्ममर्थं कामं च मोक्षं च जरयायुतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

Ang nabibigatan ng katandaan ay di makapagtupad ng dharma, artha, kāma, ni maging ng mokṣa. Kaya habang bata pa, masikap na isabuhay ang dharma.

Verse 119

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहेन देहोयं परिकीर्तितः

Ang di-pagkakapantay ng vāta, pitta, kapha at iba pa ang tinatawag na karamdaman. Tunay, ang katawang ito’y sinasabing binubuo ng pagsasama-sama ng vāta at ng iba pang mga katas.

Verse 120

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पंजरस्य च

Kaya’t dapat maunawaan na ang katawang ito ng sarili ay punô ng karamdaman; sapagkat hindi ito hiwalay sa hangin at iba pang mga katas, at wari’y isang kulungan din ng mga sakit.

Verse 121

रोगैर्नानाविधैर्याति देही दुःखान्यनेकधा । तानि च स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम्

Sa sari-saring karamdaman, ang may katawan ay dumaranas ng maraming anyo ng pagdurusa. At ang mga iyon ay nalalaman ng sariling loob—ano pa ang masasabi ko?

Verse 122

एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम् । तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषाश्चागंतवः स्मृताः

Sa katawang ito, sinasabing may isang daan at isa na kamatayan na nakatalaga. Doon, iisa ang kaugnay ng Panahon; ang iba’y itinuturing na biglaang dumarating mula sa labas.

Verse 123

ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यंति भेषजैः । जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति

Yaong mga karamdaman na sinasabing dumarating dito ay napapawi sa mga gamot, at gayundin sa japa, homa, at mga handog na kaloob; ngunit ang kamatayang itinakda ng Panahon ay hindi napipigil.

Verse 124

यदि वापमृत्युर्न स्याद्विषास्वादादशंकितः । न चात्ति पुरुषस्तस्मादपमृत्योर्बिभेति सः

Kung wala sanang tinatawag na di-napanahong kamatayan, titikim ang tao ng lason nang walang pangamba; ngunit yamang hindi niya ito kinakain, kaya’t natatakot siya sa di-napanahong kamatayan.

Verse 125

विविधा व्याधयस्तत्र सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा । विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम्

Doon, sari-saring karamdaman, at mga nilalang na gaya ng mga ahas at iba pa, gayundin ang mga lason at mga gawa ng pangkukulam—ito ang mga pintuan ng kamatayan para sa mga may katawan.

Verse 126

पीडितं सर्वरोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम् । स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं न चान्यथा

Kahit si Dhanvantari mismo ay hindi makapagpapagaling sa pinahihirapan ng lahat ng uri ng sakit kapag dumating na ang itinakdang oras; at hindi ito maaaring maging iba.

Verse 127

नौषधं न तपो दानं न माता न च बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

Hindi gamot, hindi pag-aayuno at pagpapakasakit, hindi pag-aalay ng limos—ni maging ang ina o mga kamag-anak—ang makapagliligtas sa taong dinadaganan ng Panahon.

Verse 128

रसायन तपो जाप्ययोगसिद्धैर्महात्मभिः । अवांतरितशांतिः स्यात्कालमृत्युमवाप्नुयात्

Sa mga ganap na disiplina ng rasāyana, tapas, pagbigkas ng mantra, at mga siddhi ng yoga na isinasagawa ng mga dakilang kaluluwa, nakakamtan ang di-napaputol na kapayapaan at maaari pang madaig ang di-napanahong kamatayan.

Verse 129

जायते योनिकीटेषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पश्येद्वियोगं कर्मसंक्षयात्

Dahil sa karma, ang namatay ay muling isinisilang sa mga nilalang na mula sa sinapupunan at maging sa mga insekto. Ngunit yaong, sa pagkilatis ng pagkakaiba ng mga katawan, nakikita ang pagkalagot sa pagkakabigkis ng katawan bilang bunga ng pagkaubos ng karma—siya ang may tunay na pagkaunawa.

Verse 130

मरणं तद्विनिर्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमः प्रविष्टस्य छिद्यमानेषु मर्मसु

Iyan ang tinatawag na “kamatayan”; sa sukdulang katotohanan, hindi ito ganap na pagkapuksa. Ito’y para sa pumasok sa matinding dilim, kapag ang mga mahalagang bahagi ng buhay ay napuputol.

Verse 131

यद्दुःखं मरणे जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातः कांतेति क्रंदत्येवं सुदुःखितः

Ang dalamhating dinaranas ng nilalang sa oras ng kamatayan ay walang katulad saanman sa mundong ito. Sa matinding pighati, paulit-ulit siyang sumisigaw: “Ama! Ina! Minamahal!”, at humahagulgol.

Verse 132

मंडूक इव सर्पेण ग्रस्यते मृत्युना जगत् । बांधवैः स परित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

Gaya ng palakang nilulunok ng ahas, gayon nilulunok ng Kamatayan ang sanlibutan. Iniiwan siya ng mga kamag-anak, kahit napalilibutan pa ng mga minamahal niya.

Verse 133

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुखेन परिशुष्यता । खट्वायां परिवृत्तो हि मुह्यते च मुहुर्मुहुः

Mahaba at mainit ang kanyang paghinga; natutuyo ang kanyang bibig. Sa higaan siya’y balisang nagpapalit-palit ng higa, at paulit-ulit na nalulugmok sa pagkalito.

Verse 134

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

Lubhang nalilito, ibinabagsak niya sa pagkabalisa ang mga kamay at paa. Mula sa higaan ay hinahangad niya ang lupa, at mula sa lupa nama’y muli ang higaan—muli ang daigdig.

Verse 135

विवशस्त्यक्तलज्जश्च मूत्रविष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककंठोष्ठतालुकः

Walang magawa at nawalan ng hiya, nababalutan ng ihi at dumi, siya’y namamalimos ng tubig—tuyong-tuyo ang lalamunan, labi, at ngalangala.

Verse 136

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । यमदूतैर्नीयमानः कालपाशेन कर्षितः

Iniisip niya, “Kanino mapupunta ang aking mga yaman kapag ako’y namatay?”—habang siya’y inaakay ng mga sugo ni Yama, hinihila ng lubid ng Panahon.

Verse 137

म्रियते पश्यतामेवं गलो घुरुघुरायते । जीवस्तृणजलौकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

Ganyan siya namamatay habang nakatingin ang iba; umuugong at kumakalansing ang lalamunan. Ang buhay na sarili, gaya ng linta sa damo at tubig, ay dahan-dahang lumilipat mula katawan tungo sa katawan.

Verse 138

प्राप्नोत्युत्तरमंगं च देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थनाद्दुःखमधिकं हि विवेकिनाम्

Nakakamtan niya ang mas mataas na kalagayan, ngunit kailangan munang iwan ang dating katawan. Para sa may pag-unawa, ang dalamhating dulot ng pagmamakaawa ay higit pa kaysa dalamhati ng kamatayan.

Verse 139

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । जगतां पतिरर्थित्वाद्विष्णुर्वामनतां गतः

Panandalian ang dalamhati sa kamatayan, ngunit walang-hanggan ang bunga ng taimtim na panalangin. Kaya si Viṣṇu, Panginoon ng mga daigdig, dahil sa pagsusumamo, ay nag-anyong Vāmana.

Verse 140

अधिकः कोपरस्तस्माद्यो न यास्यति लाघवम् । ज्ञातं मयेदमधुना मृत्योर्भवति यद्गुरुः

Kaya lalong mabigat ang poot ng hindi marunong magpakumbaba. Ngayon ay malinaw ko nang nalalaman: yaong nagiging guro maging ng Kamatayan.

Verse 141

न परं प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णालाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये दुःखमंते च दारुणम्

Huwag nang muling magmakaawa para sa higit pa, na wari’y pampagaan lamang ng pagnanasa; sapagkat sa simula’y may dusa, sa gitna’y dusa, at sa wakas ay kakila-kilabot na dusa.

Verse 142

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःख परंपरा । वर्तमानान्यतीतानि दुःखान्येतानि यानि तु

Sa likas na kalagayan ng pag-iral ng lahat ng nilalang, sumisibol ang walang-putol na hanay ng dalamhati—ang mga pagdurusang ito, maging kasalukuyan man o yaong lumipas na.

Verse 143

न नरः शोचयेज्जन्म न विरज्यति तेन वै । अत्याहारान्महद्दुःखमल्पाहारात्तदंतरम्

Hindi dapat lumuha ang tao sa kanyang pagsilang, ni mawalan ng pagnanasa dahil doon. Sa labis na pagkain ay dumarating ang malaking dusa; sa kaunting pagkain, ang dusa’y higit na magaan.

Verse 144

त्रुटते भोजने कंठो भोजने च कुतः सुखम् । क्षुधा हि सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

Sa pagkain, nasasakal ang lalamunan; at saan naroon ang ligaya sa pagkain? Sapagkat ang gutom ay itinuturing na pinakadakilang karamdaman sa lahat ng sakit.

Verse 145

सच्छांतौषधलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्व्याधि वेदना तीव्रा निःशेषबलकृंतनी

Sa paglalagay ng tunay na nakapapawi na gamot na pahid, humuhupa lamang ito sa isang saglit; ang matinding kirot ng sakit na gutom ay lubusang pumuputol sa lakas, na walang iniiwan.

Verse 146

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्नरः । तद्रसेपि हि किं सौख्यं जिह्वाग्रपरिवर्तिनि

Sa pagdaig nito, namamatay ang tao, gaya ng sa ibang karamdaman. Kahit sa lasa nito, anong ligaya ang naroon, kung kumikislap lamang sa dulo ng dila?

Verse 147

तत्क्षणादर्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्तते । इति क्षुद्व्याधितप्तानामन्नमोषधवत्स्मृतम्

Sa isang kisap—sa kalahating sandali—umaabot ito sa lalamunan at nagbabalik. Kaya para sa mga pinapaso ng gutom at karamdaman, ang pagkain ay inaalala na parang gamot.

Verse 148

न तत्सुखाय मंतव्यं परमार्थेन पंडितैः । मृतोपमश्च यः शेते सर्वकार्यविवर्जितः

Hindi iyon dapat ituring na kaligayahan, ayon sa pinakamataas na katotohanan, ng mga pantas—yaong nakahiga na parang patay, tinalikdan ang lahat ng gawain at tungkulin.

Verse 149

तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसा चोदितात्मनः । प्रबोधेपि कुतः सौख्यं कार्येषूपहतात्मनः

Kahit doon man, saan manggagaling ang ligaya sa taong ang isip ay itinutulak ng dilim (tamas)? At kahit sa paggising, saan manggagaling ang ligaya sa sarili na sugatan ng mga gawaing makamundo?

Verse 150

कृषिवाणिज्यसेवाद्य गोरक्षादि परश्रमैः । प्रातर्मूत्रपुरीषाभ्यां मध्याह्ने क्षुत्पिपासया

Sa mabibigat na pagod—pagsasaka, pangangalakal, paglilingkod at iba pa; sa pag-aalaga ng baka at iba pang nakakapagod na gawain—sa umaga’y dinadapuan ng pag-ihi at pagdumi, at sa tanghali’y ng gutom at uhaw.

Verse 151

तृप्ताः काम्येन बाध्यंते निद्रया निशि जंतवः । अर्थस्योपार्जने दुःखं दुःखमर्जितरक्षणे

Kahit ang mga busog at kuntento, hinihila pa rin ng pagnanasa; sa gabi nama’y dinadaig ng antok ang mga nilalang. May dusa sa pagkamal ng yaman, at dusa rin sa pag-iingat ng nakamtan.

Verse 152

नाशे दुःखं व्यये दुःखमर्थस्यैव कुतः सुखम् । चौरेभ्यः सलिलेभ्योग्नेः स्वजनात्पार्थिवादपि

May dalamhati sa pagkawala ng yaman, at dalamhati rin sa paggugol nito—kaya saan naroon ang ligaya sa yaman? Nanganganib ito sa magnanakaw, sa tubig, sa apoy, maging sa sariling kamag-anak, at maging sa hari.

Verse 153

भयमर्थवतां नित्यं मृत्योर्देहभृतामिव । खे यथा पक्षिभिर्मांसं भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि

Sa mayayaman, ang takot ay laging kasama—gaya ng takot sa kamatayan ng may katawan: kung paanong ang laman ay nilalapa ng mga ibon sa himpapawid at ng mababangis na hayop sa lupa.

Verse 154

जले च भक्ष्यते मत्स्यैस्तथा सर्वत्र वित्तवान् । विमोहयंति संपत्सु वारयंति विपत्सु च

Sa tubig siya’y kinakain ng mga isda; gayon din sa lahat ng dako, ang taong may yaman ay nabibitag—nalilinlang sa kasaganaan at napipigil sa kagipitan.

Verse 155

खेदयंत्यर्जने काले कदार्थाः स्युः सुखावहाः । प्रागर्थपतिरुद्विग्नः पश्चात्सर्वार्थनिःस्पृहः

Paanong ang mumunting kayamanan ay maghahatid ng ligaya, kung sa pagkamal pa lamang ay nagdudulot na ng pighati? Una, balisa ang naghahanap ng yaman; pagkaraan, nagiging walang-pagkagusto sa lahat ng pag-aari.

Verse 156

तयोरर्थपतिर्दुःखी सुखी मन्येर्विरक्तधीः । वसंतग्रीष्मतापेन दारुणं वर्षपर्वसु

Sa dalawa, ang panginoon ng yaman ang dukha sa loob; ang may isip na walang pagnanasa ang itinuturing kong tunay na masaya. Sapagkat mabagsik ang init ng tagsibol at tag-init, at gayon din ang mga pag-ikot ng panahon ng ulan.

Verse 157

वातातपेन वृष्ट्या च कालेप्येवं कुतः सुखम् । विवाहविस्तरे दुःखं तद्गर्भोद्वहने पुनः

Hinahampas ng hangin at araw, at binabasa ng ulan—kahit sa takdang panahon—paano magkakaroon ng ligaya? May hirap sa malawak na pagdiriwang ng kasal, at muli’y hirap sa pagdadala at pag-igpaw ng pagbubuntis pagkatapos.

Verse 158

सूतिवैषम्यदुःखैश्च दुखं विष्ठादिकर्मभिः । दन्ताक्षिरोगे पुत्रस्य हा कष्टं किं करोम्यहम्

“Pinahihirapan ako ng sakit ng di-regular na panganganak, at ng pagdurusang dulot ng pagharap sa dumi at iba pang gawain. Ngayon ang aking anak ay may sakit sa ngipin at mga mata—ay, anong bigat na hirap! Ano ang gagawin ko?”

Verse 159

गावो नष्टाः कृषिर्भग्ना भार्या च प्रपलायिता । अमी प्राघूर्णिकाः प्राप्ता भयं मे शंसिनो गृहान्

Nawala ang aking mga baka, gumuho ang pagsasaka, at tumakas ang aking asawa. At ngayo’y dumating sa aking bahay ang mga pagala-galang tulisan, na wari’y nagbabadya ng pangamba sa akin.

Verse 160

बालापत्या च मे भार्या कः करिष्यति रंधनम् । विवाहकाले कन्यायाः कीदृशश्च वरो भवेत्

Bata pa ang aking asawa at may munting anak—sino ang magluluto? At sa panahon ng pag-aasawa ng dalaga, anong uri ng lalaking mapapangasawa ang nararapat?

Verse 161

एतच्चिंताभिभूतानां कुतः सौख्यं कुटुंबिनाम्

Sa mga maybahay na dinadaganan ng gayong mga alalahanin, saan pa magmumula ang kaligayahan?

Verse 162

कुटुंबचिंताकुलितस्य पुंसः श्रुतं च शीलं च गुणाश्च सर्वे । अपक्वकुंभे निहिता इवापः प्रयांति देहेन समं विनाशनम्

Sa taong nalilito sa mga alalahanin ng sambahayan, ang pagkatuto, mabuting asal, at lahat ng kabutihan—gaya ng tubig na inilagay sa palayok na luwad na hindi pa naluluto—ay napaparam at nasasama sa pagkawasak ng katawan.

Verse 163

राज्येपि हि कुतः सौख्यं संधिविग्रहचिंतया । पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यं हि कीदृशम्

Kahit sa paghahari, saan ang ligaya kung ang isip ay abala sa mga kasunduan at digmaan? Kung may takot pa maging sa sariling anak, anong uri ng kaligayahan ang naroon?

Verse 164

स्वजातीयाद्भयं प्रायः सर्वेषामेव देहिनाम् । एकद्रव्याभिलाषित्वाच्छुनामिव परस्परम्

Sa halos lahat ng may katawan, ang takot ay karaniwang nagmumula sa kapwa nila—sapagkat sa pagnanais sa iisang bagay, nagiging magkaaway sila sa isa’t isa, gaya ng mga aso.

Verse 165

न प्रविश्य वनं कश्चिन्नृपः ख्यातोस्ति भूतले । निखिलं यस्तिरस्कृत्य सुखं तिष्ठति निर्भयः

Sa daigdig na ito, walang haring sumikat nang hindi pumasok sa gubat; yaong itinatakwil ang lahat ay nananatiling payapa, walang takot at may kasiyahan.

Verse 166

युद्धे बाहुसहस्रं हि पातयामास भूतले । श्रीमतः कार्तवीर्यस्य ऋषिपुत्रः प्रतापवान्

Tunay nga, sa digmaan, ang makapangyarihang anak ng rishi ay nagpabagsak sa lupa ng sanlibong bisig ng maringal na Kārtavīrya.

Verse 167

ऋषिपुत्रस्य रामस्य रामो दशरथात्मजः । जघान वीर्यमतुलमूर्ध्वगं सुमहात्मनः

Si Rāma, anak ni Daśaratha, ay pinabagsak ang walang kapantay na lakas ni Rāma (Paraśurāma), ang anak ng rishi—bagaman siya’y dakilang kaluluwa at mataas ang dangal.

Verse 168

जरासंधेन रामस्य तेजसा नाशितं यशः । जरासंधस्य भीमेन तस्यापि पवनात्मजः

Sa tapang ni Jarāsandha, natabunan ang katanyagan ni Rāma; at ang kay Jarāsandha naman ay natabunan ni Bhīma—at maging ang kay Bhīma ay natabunan ng anak ng Hangin.

Verse 169

हनुमानपि सूर्येण विक्षिप्तः पतितः क्षितौ । निवातकवचान्सर्वदानवान्बलदर्पितान्

Si Hanumān man ay itinaboy ng Araw at bumagsak sa lupa—yaong humarap sa lahat ng Dānava, nakabaluti ng di-matagos, at namamaga sa yabang ng lakas.

Verse 170

हतवानर्जुनः श्रीमान्गोपालैः स विनिर्जितः । सूर्यः प्रतापयुक्तोऽपि मेघैः संछाद्यते क्वचित्

Maging ang maringal na Arjuna, mamamatay-kaaway, ay natalo ng mga pastol ng baka. Maging ang Araw, bagaman nag-aalab sa kapangyarihan, ay kung minsan natatakpan ng mga ulap.

Verse 171

क्षिप्यते वायुना मेघो वायोर्वीर्यं नगैर्जितम् । दह्यंते वह्निना शैलाः स वह्निः शाम्यते जलैः

Ang ulap ay itinataboy ng hangin; ngunit ang lakas ng hangin ay napipigil ng mga bundok. Ang mga bundok ay sinusunog ng apoy; ngunit ang apoy na yaon ay napapawi ng tubig.

Verse 172

तज्जलं शोष्यते सूर्यैस्ते सूर्याः सह वारिणा । त्रैलोक्येन समस्ताश्च नश्यंति ब्रह्मणो दिने

Ang tubig na yaon ay pinatutuyo ng mga araw; at ang mga araw na iyon, kasama ng mga tubig—oo, ang buong tatlong daigdig—ay naglalaho kapag nagwawakas ang araw ni Brahmā.

Verse 173

ब्रह्मापि त्रिदशैः सार्धमुपसंह्रियते पुनः । परार्धद्वयकालांते शिवेन परमात्मना

Maging si Brahmā, kasama ang mga diyos, ay muling hinihigop sa pagkalusaw sa wakas ng dalawang parārdha ng panahon—sa pamamagitan ni Śiva, ang Kataas-taasang Sarili.

Verse 174

एवं नैवास्ति संसारे यच्च सर्वोत्तमं बलम् । विहायैकं जगन्नाथं परमात्मानमव्ययम्

Kaya sa sanlibutang ito, walang kapangyarihang tunay na kataas-taasan—maliban sa iisang Panginoon ng sansinukob, ang Walang-kupas na Kataas-taasang Sarili.

Verse 175

ज्ञात्वा सातिशयं सर्वमतिमानं विवर्जयेत् । एवंभूते जगत्यस्मिन्कः सुरः पंडितोपि वा

Yamang nalalamang ang pag-angat ay may hanggan at may paghahambing lamang, talikdan ang lahat ng pagmamataas sa sariling talino. Sa ganitong daigdig, sino ang tunay na natatangi—maging isang diyos o isang pantas man?

Verse 176

न ह्यस्ति सर्ववित्कश्चिन्न वा मूर्खोपि सर्वतः । यावद्यस्तु विजानाति तावत्तत्र स पंडितः

Walang sinumang ganap na nakaaalam ng lahat, at wala ring lubos na mangmang sa lahat ng bagay. Hanggang saan ang tunay na pagkaunawa ng tao, hanggang doon siya maituturing na pantas sa bagay na iyon.

Verse 177

समाधाने तु सर्वत्र प्रभावः सदृशः स्मृतः । वित्तस्यातिशयत्वेन प्रभावः कस्यचित्क्वचित्

Sa pag-aayos at paglutas ng mga usapin, ang bisa ay sinasabing halos magkakatulad sa lahat ng dako; subalit dahil sa labis na yaman, ang impluwensiya ng ilan ay lumalakas sa ilang pook.

Verse 178

दानवैर्निर्जिता देवास्ते दैवैर्निजिताः पुनः । इत्यन्योन्यं श्रितो लोको भाग्यैर्जयपराजयैः

Nadaig ng mga Dānava ang mga diyos, at sila nama’y muling nadaig ng mga diyos. Kaya ang daigdig ay nakasalalay sa isa’t isa—sa mga tagumpay at pagkatalong idinudulot ng tadhana.

Verse 179

एवं वस्त्रयुगं राज्ञां प्रस्थमात्रांबुभोजनम् । यानं शय्यासनं चैव शेषं दुःखाय केवलम्

Kaya, para sa mga hari: isang pares lamang ng kasuotan at pagkaing sukat sa prastha; ang mga karuwahe, higaan, at upuan—ang lahat ng lampas dito ay nagiging sanhi lamang ng pagdurusa.

Verse 180

सप्तमे चापि भवने खट्वामात्र परिग्रहः । उदकुंभसहस्रेभ्यः क्लेशायास प्रविस्तरः

Kahit sa ikapitong tahanan, ang pag-aari ay isang payak na higaan lamang; kung ihahambing sa libu-libong banga ng tubig, ito’y malawak na pasanin ng hirap at pagod.

Verse 181

प्रत्यूषे तूर्यनिर्घोषः समं पुरनिवासिभिः । राज्येभिमानमात्रं हि ममेदं वाद्यते गृहे

Sa bukang-liwayway, umuugong ang tugtog ng mga instrumento, kasabay ng mga taga-lungsod; sapagkat sa aking bahay, ito’y tinutugtog lamang bilang hungkag na pagpapakitang-yabang sa pagkahari.

Verse 182

सर्वमाभरणं भारः सर्वमालेपनं मलम् । सर्वं प्रलपितं गीतं नृत्यमुन्मत्तचेष्टितम्

Ang lahat ng palamuti ay pasanin; ang lahat ng pagpapahid ng pampaganda ay karumihan. Ang lahat ng walang saysay na daldal ay inaakalang awit, at ang pagsasayaw ay kilos ng isang nawalan ng bait.

Verse 183

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां विग्रहे चिंता वान्योन्यविजिगीषया

Kaya, sa ganitong pagdanas ng mga kalayawan ng kaharian, saan magmumula ang ligaya kung pagninilayan? Sa mga hari, sa oras ng alitan, tanging pagkabalisa ang naroon—uudyok ng pagnanasang manaig sa isa’t isa.

Verse 184

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्ता निपतिताः कः श्रिया विंदते सुखम्

Kadalasa’y ang dakilang mga hari—si Nahuṣa at iba pa—na nalasing sa kinang ng kasaganaan, nakaabot sa langit ngunit nahulog din. Sino nga ba ang nakakamit ng pangmatagalang ligaya sa salapi at palad lamang?

Verse 185

स्वर्गेपि च कुतः सौख्यं दृष्ट्वा दीप्तां परश्रियम् । उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशयस्थिताम्

Kahit sa langit, saan manggagaling ang ligaya, kung nakikita ang naglalagablab na higit na karangyaan—na sa mga deva’y laging may nakatataas sa kapwa, bawat isa’y humihigit sa kasunod?

Verse 186

नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते । न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः

Sa langit, tinatamasa ng tao ang bunga ng kabutihang-loob hanggang sa maubos ito sa ugat; at wala nang ibang gawaing isinasagawa. Ito nga ang napakakilabot na kapintasan sa bagay na ito.

Verse 187

छिन्नमूलतरुर्यद्वद्दिवसैः पतति क्षितौ । पुण्यस्य संक्षयात्तद्वन्निपतंति दिवौकसः

Gaya ng punong naputol ang ugat na pagkaraan ng ilang araw ay bumabagsak sa lupa, gayon din ang mga nananahan sa langit: kapag naubos ang kanilang kabutihan, sila’y nahuhulog.

Verse 188

सुखाभिलाषनिष्ठानां सुखभोगादि संप्लवैः । अकस्मात्पतितं दुःखं कष्टं स्वर्गेदिवौकसाम्

Para sa mga nakatuon sa paghahangad ng sarap, sa gitna ng agos ng mga aliw at kaligayahan, ang biglaang pagbulusok ng dalamhati ay napakasakit—kahit sa mga nananahan sa langit.

Verse 189

इति स्वर्गेऽपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः । क्षयश्च विषयासिद्धौ स्वर्गे भोगाय कर्मणाम्

Kaya, kahit sa langit man, ang mga deva’y walang tunay na ligaya kapag sinuri; at kapag nagkulang ang mga bagay na pinagtatamasa, nauubos din ang bunga ng mga gawang ginawa para sa makalangit na kaluguran.

Verse 190

तत्र दुःखं महत्कष्टं नरकाग्निषु देहिनाम् । घोरैश्च विविधैर्भावैर्वाङ्मनः काय संभवैः

Doon, ang mga may katawan ay nagdurusa ng napakalaking sakit at hirap sa mga apoy ng impiyerno, pinahihirapan ng kakila-kilabot at sari-saring pagdurusang nagmumula sa salita, isip, at katawan.

Verse 191

कुठारच्छेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशाखाफलानां च पातश्चंडेन वायुना

Doon ay may mabagsik na pagputol ng mga punò sa palakol, at pag-alis ng balat; at ang mga dahon, sanga, at bunga’y pinabagsak din, itinaboy ng marahas na hangin.

Verse 192

उन्मूलनान्नदीभिश्च गजैरन्यैश्च देहिभिः । दावाग्निहिमशोषैश्च दुःखं स्थावरजातिषु

Sa mga hindi gumagalaw na nilalang, gaya ng mga punò at halaman, may pagdurusang dulot ng pagkabunot ng mga ilog, ng mga elepante at iba pang may katawan, at ng mga sunog sa gubat, hamog na nagyeyelo, at nakatutuyong init.

Verse 193

तद्वद्भुजंगसर्पाणां क्रोधे दुःखं च दारुणम् । दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबंधनम्

Gayundin, sa mga ahas at serpiyente, kapag sumiklab ang galit ay kakila-kilabot ang pagdurusa; at sa daigdig, ang masasama’y pinapatay at itinatali rin sa lubid na panilo.

Verse 194

अकस्माज्जन्ममरणं कीटानां च मुहुर्मुहुः । सरीसृपनिकायानामेवं दुःखान्यनेकधा

Sa mga insekto, bigla ang pagsilang at kamatayan, paulit-ulit; at sa napakaraming gumagapang na nilalang, sa ganitong paraan dumarating ang sari-saring pagdurusa.

Verse 195

पशूनामात्मशमनं दंडताडनमेव च । नासावेधेन संत्रासः प्रतोदेन सुताडनम्

Ang tinatawag na ‘pagpapasunod’ sa mga hayop ay ang paghampas ng pamalo; naroon din ang sindak ng pagbubutas sa ilong, at ang matinding pagpalo ng pang-udyok.

Verse 196

वेत्रकाष्ठादिनिगडैरंकुशेनांगबंधनम् । भावेन मनसा क्लेशैर्भिक्षा युवादिपीडनम्

Sa mga tanikalang yari sa yantok, kahoy, at iba pa, at sa mga kawit, iginagapos nila ang mga sangkap; at sa pagdurusang pumipighati sa isip, pinipilit sa pamamalimos at inaapi ang mga bata at iba pa.

Verse 197

आत्मयूथवियोगैश्च बलान्नयनबंधने । पशूनां संति कायानामेवं दुःखान्यनेकशः

Sa pagkalayo sa sariling kawan, at sa sapilitang pag-akay at paggapos, ang mga hayop na may katawan ay dumaranas ng maraming uri ng pagdurusa sa ganitong paraan.

Verse 198

वर्षाशीतातपाद्दुःखं सुकष्टं ग्रहपक्षिणाम् । क्लेशमानाति कायानामेवं दुःखान्यनेकधा

Mula sa ulan, lamig, at matinding init dumarating ang pagdurusa—mabigat na hirap para sa mga nilalang at mga ibon. Kaya’t ang mga may katawan ay pinahihirapan at pinapahirapan sa maraming paraan.

Verse 199

गर्भवासे महद्दुःखं जन्मदुःखं तथा नृणाम् । सुबाल्यदुःखं चाज्ञानं कौमारे गुरुशासनम्

Sa mga tao, may matinding pagdurusa sa paninirahan sa sinapupunan, at pagdurusa rin sa pagsilang; may hirap ng murang pagkabata na may kamangmangan, at sa kabinataan ang disiplina ng guro.

Verse 200

यौवने कामरागाभ्यां दुःखं चैवेर्ष्यया पुनः । कृषिवाणिज्यसेवाद्यैर्गोरक्षादिक कर्मभिः

Sa kabataan, ang tao’y nagdurusa dahil sa pagnanasa at pag-ibig na makamundo, at muli dahil sa inggit; at nagdurusa rin sa mga hanapbuhay gaya ng pagsasaka, pangangalakal, paglilingkod, at mga gawaing tulad ng pag-aalaga ng baka at iba pa.