Adhyaya 61

Verse 1

वेन उवाच । भार्यातीर्थं समाख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । पितृतीर्थं समाख्याहि पुत्राणां तारणं परम्

Sinabi ni Vena: “Naipahayag na ang Bhāryā-tīrtha bilang pinakadakila sa lahat ng mga banal na tawiran. Ngayon, ipaliwanag mo ang Pitṛ-tīrtha—ang kataas-taasan para sa pagliligtas ng mga anak.”

Verse 2

विष्णुरुवाच । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे कुंडलो नाम ब्राह्मणः । सुकर्मा नाम सत्पुत्रः कुंडलस्य महात्मनः

Sinabi ni Viṣṇu: Sa Kurukṣetra, sa dakilang banal na kapatagan, may isang brāhmaṇa na nagngangalang Kuṇḍala. Ang kaniyang marangal na anak ay si Sukarmā, isinilang sa dakilang-loob na Kuṇḍala.

Verse 3

गुरू तस्य महावृद्धौ धर्मज्ञौ शास्त्रकोविदौ । द्वावेतौ तु महात्मानौ जरया परिपीडितौ

Ang kaniyang dalawang guro ay lubhang matatanda—mga nakakabatid ng dharma at bihasa sa mga śāstra. Ang dalawang dakilang-loob na iyon ay pinahihirapan ng katandaan.

Verse 4

तयोः शुश्रूषणं चक्रे भक्त्या च परया ततः । धर्मज्ञो भावसंयुक्तो अहर्निशमनारतम्

Kaya’t pinaglingkuran niya sila nang may sukdulang debosyon—batid ang dharma, puspos ng taos na paggalang, at walang humpay na naglilingkod araw at gabi.

Verse 5

तस्माद्वेदानधीते स पितुः शास्त्राण्यनेकशः । सर्वाचारपरो दक्षो धर्मज्ञो ज्ञानवत्सलः

Dahil dito, pinag-aralan niya ang mga Veda at, paulit-ulit, ang maraming śāstra ng kaniyang ama. Siya’y tapat sa lahat ng wastong asal, mahusay at masinop, nakakabatid ng dharma, at mapagmahal sa kaalaman.

Verse 6

अंगसंवाहनं चक्रे गुर्वोश्च स्वयमेव सः । पादप्रक्षालनं चैव स्नानभोजनकीं क्रियाम्

Siya mismo ang nagmasahe sa mga kamay at paa ng kaniyang dalawang guro; at siya rin ang naghugas ng kanilang mga paa, at tumupad sa mga tungkuling ukol sa kanilang pagligo at pagkain.

Verse 7

भक्त्या चैव स्वभावेन तद्ध्याने तन्मयो भवेत् । मातापित्रोश्च राजेंद्र उपचर्यां प्रकारयेत्

Sa debosyon, at ayon din sa likás na pagkatao, ang tao’y nagiging ganap na nalulubog sa pagninilay sa Kanya. At, O hari, marapat na isagawa nang may pag-iingat ang tapat na paglilingkod sa ina at ama.

Verse 8

सूत उवाच । तद्वर्तमानकाले तु बभूव नृपसत्तम । पिप्पलो नाम वै विप्रः कश्यपस्य महात्मनः

Sinabi ni Sūta: O pinakamainam sa mga hari, noong panahong iyon ay may isang brāhmaṇa na nagngangalang Pippala, ang marangal na anak ng dakilang Ṛṣi na si Kaśyapa.

Verse 9

तपस्तेपे निराहारो जितात्मा जितमत्सरः । दयादानदमोपेतः कामं क्रोधं विजित्य सः

Nagsagawa siya ng matinding tapasya habang nag-aayuno, may pagpipigil sa sarili at walang inggit. Taglay ang habag, pagkakawanggawa, at pagpipigil, napagtagumpayan niya ang pagnanasa at galit.

Verse 10

दशारण्यगतो धीमाञ्ज्ञानशांतिपरायणः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य तपस्तेपे महामनाः

Nagtungo ang marunong sa Daśāraṇya, nakatuon sa kaalaman at panloob na kapayapaan. Pinigil niya ang lahat ng pandama at, dakila ang loob, nagsagawa ng tapasya.

Verse 11

तपःप्रभावतस्तस्य जंतवो गतविग्रहाः । वसंति सुयुगे तत्र एकोदरगता इव

Sa kapangyarihan ng kanyang tapasya, ang mga nilalang doon ay tila nakalaya sa bigat ng katawan; sa marangal na panahong iyon, namuhay silang magkakasama na wari’y nagmula sa iisang sinapupunan.

Verse 12

तत्तपस्तस्य मुनयो दृष्ट्वा विस्मयमाययुः । नेदृशं केनचित्तप्तं यथासौ तप्यते मुनिः

Nang makita ng mga muni ang gayong matinding tapas ng pantas, sila’y napuno ng pagkamangha: “Wala pang sinuman ang nagsagawa ng penansiyang tulad ng ginagawa ngayon ng muning ito.”

Verse 13

देवाश्च इंद्रप्रमुखाः परं विस्मयमाययुः । अहो अस्य तपस्तीव्रं शमश्चेंद्रियसंयमः

Maging ang mga deva, na pinangungunahan ni Indra, ay lubhang namangha: “Aba! Kay tindi ng kanyang tapas—kay dakila ng kanyang kapayapaan at pagpipigil sa mga pandama!”

Verse 14

निर्विकारो निरुद्वेगः कामक्रोधविवर्जितः । शीतवातातपसहो धराधर इवस्थितः

Hindi nagbabago at di nayayanig, malaya sa pagnanasa at poot; tinitiis ang lamig, hangin, at init—nakatindig siyang matatag na parang bundok.

Verse 15

विषये विमुखो धीरो मनसोतीतसंग्रहम् । न शृणोति यथा शब्दं कस्यचिद्द्विजसत्तमः

Tinalikuran niya ang mga bagay ng pandama; ang matatag na marunong, na ang isip ay lumampas na sa lahat ng pagkapit, ay waring hindi man lamang nakaririnig ng salita ng iba, O pinakadakila sa mga dvija.

Verse 16

संस्थानं तादृशं गत्वा स्थित्वा एकाग्रमानसः । ब्रह्मध्यानमयो भूत्वा सानंदमुखपंकजः

Nakarating siya sa gayong pook at nanatili roon na iisang-tutok ang isip; naging puspos ng pagninilay sa Brahman, at ang kanyang mukhang tulad ng lotus ay nagliwanag sa kaligayahan.

Verse 17

अश्मकाष्ठमयो भूत्वा निश्चेष्टो गिरिवत्स्थितः । स्थाणुवद्दृश्यते चासौ सुस्थिरो धर्मवत्सलः

Naging wari’y yari sa bato at kahoy, walang kibo at nakatindig na parang bundok; siya’y nakikitang gaya ng haliging di matinag—matatag, payapa ang loob, at tapat sa dharma.

Verse 18

तपःक्लिष्टशरीरोति श्रद्धावाननसूयकः । एवं वर्षसहस्रैकं संजातं तस्य धीमतः

Ang kanyang katawan ay pinahirapan at nanghina dahil sa mga tapas; gayunman, siya’y puspos ng pananampalataya at walang inggit. Sa gayong paraan, lumipas sa pantas na iyon ang isang libong taon.

Verse 19

पिपीलिकाभिर्बह्वीभिः कृतं मृद्भारसंचयम् । तस्योपरि महाकायं वल्मीकं निजमंदिरम्

Sa gawa ng napakaraming langgam, nabuo ang bunton ng naipong lupa; at sa ibabaw nito’y tumindig ang napakalaking punso ng langgam—ang sarili nitong tahanan.

Verse 20

वल्मीकोदरमध्यस्थो जडीभूत इवस्थितः । स एवं पिप्पलो विप्रस्तपते सुमहत्तपः

Nasa gitna ng guwang ng punso ng langgam, siya’y nakatayo na wari’y naging manhid at walang buhay. Sa gayon, ang brāhmaṇang si Pippala ay nagsagawa ng napakadakilang tapas.

Verse 21

कृष्णसर्पैस्तु सर्वत्र वेष्टितो द्विजसत्तमः । तमुग्रतेजसं विप्रं प्रदशंति विषोल्बणाः

Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga dvija ay napalibutan sa lahat ng dako ng maiitim na ahas; ang mga mababangis at hitik sa lason ay kumagat sa brāhmaṇang iyon na nagliliwanag sa matinding tejas.

Verse 22

संप्राप्य गात्रमर्माणि विषं तस्य न भेदयेत् । तेजसा तस्य विप्रस्य नागाः शांतिमथागमन्

Kahit umabot sa maseselang bahagi ng kaniyang katawan, hindi siya nabutas ng lason. Sa espirituwal na ningning ng brāhmaṇa, ang mga ahas ay napayapa at nagkamit ng katahimikan.

Verse 23

तस्य कायात्समुद्भूता अर्चिषो दीप्ततेजसः । नानारूपाः सुबहुशो दृश्यंते च पृथक्पृथक्

Mula sa kaniyang katawan ay sumiklab ang mga ningas na nagniningning sa matinding liwanag; sa iba’t ibang anyo, marami silang nakita, bawat isa’y hiwalay na lumilitaw.

Verse 24

यथा वह्नेः खरतरास्तथाविधा नरोत्तम । यथामेघोदरे सूर्यः प्रविष्टो भाति रश्मिभिः

O pinakadakila sa mga tao, gaya ng pinakamapangahas na apoy na naglalagablab, gayon din ang araw—kahit pumasok sa sinapupunan ng ulap—ay patuloy na nagliliwanag sa mga sinag nito.

Verse 25

वल्मीकस्थस्तथाविप्रः पिप्पलो भाति तेजसा । सर्पा दशंति विप्रं तं सक्रोधा दशनैरपि

At ang brāhmaṇa, nakaupo sa loob ng bunton ng lupa, ay nagningning sa espirituwal na liwanag na gaya ng sagradong punong pippala. Gayunman, ang mga ahas—sa galit—ay patuloy na kumakagat sa kaniya gamit ang kanilang mga pangil.

Verse 26

न भिंदंति च दंष्ट्राग्राच्चर्म भित्त्वा नृपोत्तम । एवं वर्षसहस्रैकं तप आचरतस्ततः

O pinakadakila sa mga hari, kahit mabutas ang balat, hindi nababali ang dulo ng kanilang mga pangil. Sa ganitong paraan, pagkaraan nito, nagsagawa siya ng matinding tapasya sa loob ng isang libong taon.

Verse 27

गतं तु राजराजेंद्र मुनेस्तस्य महात्मनः । त्रिकालं साध्यमानस्य शीतवर्षातपान्वितः

Ngunit, O hari ng mga hari, lumipas ang panahon para sa dakilang-makaluluwang na muni habang isinasagawa niya ang kanyang disiplina nang tatlong ulit sa maghapon, tinitiis ang lamig, ulan, at init.

Verse 28

गतः कालो महाराज पिप्पलस्य महात्मनः । तद्वच्च वायुभक्षं तु कृतं तेन महात्मना

O dakilang hari, lumipas ang panahon para sa marangal na si Pippala na may dakilang kaluluwa; at gayundin, ang dakilang taong iyon ay nagsimulang mamuhay sa hangin lamang bilang pagkain.

Verse 29

त्रीणि वर्षसहस्राणि गतानि तस्य तप्यतः । तस्य मूर्ध्नि ततो देवैः पुष्पवृष्टिः कृता पुरा

Tatlong libong taon ang lumipas habang siya’y patuloy na nag-aapoy sa tapas; noon, ang mga diyos ng sinaunang panahon ay nagpaulan ng mga bulaklak sa kanyang ulo.

Verse 30

ब्रह्मज्ञोसि महाभाग धर्मज्ञोसि न संशयः । सर्वज्ञानमयोऽसि त्वं संजातः स्वेनकर्मणा

O lubhang mapalad, ikaw ay nakakakilala kay Brahman; ikaw ay nakakakilala sa dharma—walang pag-aalinlangan. Puspos ka ng lahat ng kaalaman, sapagkat isinilang ka bunga ng sarili mong mga gawa noon.

Verse 31

यं यं त्वं वांछसे कामं तं तं प्राप्स्यसि नान्यथा । सर्वकामप्रसिद्धस्त्वं स्वत एव भविष्यसि

Anumang pagnanais na iyong minimithi—iyon mismo ang iyong matatamo, at hindi iba. Sa sarili mong lakas, ikaw ay magiging tanyag bilang yaong ang lahat ng hangarin ay natutupad.

Verse 32

समाकर्ण्य महद्वाक्यं पिप्पलोपि महामनाः । प्रणम्य देवताः सर्वा भक्त्या नमितकंधरः

Nang marinig ang dakilang pahayag, maging si Pippala na marangal ang loob ay yumukod; sa debosyon ay nagpatirapa siya sa lahat ng mga diyos, nakayuko ang leeg sa paggalang.

Verse 33

हर्षेण महताविष्टो वचनं प्रत्युवाच सः । इदं विश्वं जगत्सर्वं ममवश्यं यथा भवेत्

Napuspos ng malaking galak, siya’y sumagot: “Nawa’y ang buong sansinukob—ang lahat ng daigdig—ay mapasailalim sa aking kapangyarihan.”

Verse 34

तथा कुरुध्वं देवेंद्रा विद्याधरो भवाम्यहम् । एवमुक्त्वा स मेधावी विरराम नृपोत्तम

“Gayon nga ang mangyari—gawin ninyo ayon sa inyong kalooban, O panginoon ng mga diyos; ako’y magiging isang Vidyādhara.” Pagkasabi nito, ang marunong at dakilang hari ay tumahimik.

Verse 35

एवमस्त्विति ते प्रोचुर्द्विजश्रेष्ठं सुरास्तदा । दत्वा वरं महाभाग जग्मुस्तस्मै महात्मने

Noon ay sinabi ng mga diyos, “Gayon nga,” sa pinakadakila sa mga dvija. Matapos ipagkaloob ang biyaya, O mapalad, sila’y lumisan mula sa dakilang-sariling pantas na iyon.

Verse 36

गतेषु तेषु देवेषु पिप्पलो द्विजसत्तमः । ब्रह्मण्यं साधयेन्नित्यं विश्ववश्यं प्रचिंतयेत्

Nang makaalis na ang mga diyos, si Pippala—ang pinakadakila sa mga dvija—ay dapat laging magsagawa ng brahmaṇya, debosyon kay Brahman at paggalang sa mga Brahmin, at magnilay sa kapangyarihang nagpapasunod sa buong daigdig.

Verse 37

तदाप्रभृति राजेंद्र पिप्पलो द्विजसत्तमः । विद्याधरपदं लब्ध्वा कामगामी महीयते

Mula noon, O pinakamainam sa mga hari, si Pippala—pinakadakila sa mga brahmana—nang makamtan ang katayuang Vidyādhara, ay nakapaglalakbay ayon sa nais at lubhang pinarangalan.

Verse 38

एवं स पिप्पलो विप्रो विद्याधरपदं गतः । संजातो देवलोकेशः सर्वशास्त्रविशारदः

Sa gayon, ang brahmanang si Pippala ay nakaabot sa antas ng Vidyādhara; at siya’y isinilang na parang panginoon sa daigdig ng mga deva, bihasa sa lahat ng mga śāstra.

Verse 39

एकदा तु महातेजाः पिप्पलः पर्यचिंतयत् । विश्ववश्यं भवेत्सर्वं मम दत्तो वरोत्तमः

Minsan, ang maningning na si Pippala ay nagmuni-muni: “Sa pinakamataas na biyayang ipinagkaloob sa akin, nawa’y mapasailalim sa aking kalooban ang buong daigdig.”

Verse 40

तदर्थं प्रत्ययं कर्तुमुद्यतो द्विजपुंगवः । यं यं चिंतयते कर्तुं तं तं हि वशमानयेत्

Upang maisakatuparan ang layuning iyon at mapagtibay ang katiyakan, ang pinakadakila sa mga dvija ay nagsikap; anumang balakin niyang gawin, iyon nga’y dapat niyang mapasunod sa kanyang kapangyarihan.

Verse 41

एवं स प्रत्यये जाते मनसा पर्यकल्पयत् । द्वितीयो नास्ति वै लोके मत्समः पुरुषोत्तमः

Nang sumibol ang gayong paniniwala, inisip niya sa sarili: “Tunay, sa daigdig ay wala nang ikalawang kapantay ko, O Kataas-taasang Persona.”

Verse 42

सूत उवाच । एवं हि कल्पमानस्य पिप्पलस्य महात्मनः । ज्ञात्वा मानसिकं भावं सारसस्तमुवाच ह

Sinabi ni Sūta: Sa gayon, habang ang dakilang-loob na si Pippala ay nagmumuni-muni, ang tagak, nang maunawaan ang lagay ng kanyang isip, ay nagsalita sa kanya.

Verse 43

सरस्तीरगतो राजन्सुस्वरं व्यंजनान्वितम् । स्वनं सौष्ठवसंयुक्तमुक्तवान्पिप्पलं प्रति

O Hari, nang siya’y makarating sa pampang ng lawa, kinausap niya si Pippala sa tinig na mahusay ang himig—malinaw ang bigkas at may marikit na lambing ng tono.

Verse 44

कस्मादुद्वहसे गर्वमेवं त्वं परमात्मकम् । सर्ववश्यात्मिकीं सिद्धिं नाहं मन्ये तवैव हि

Bakit mo binubuhat ang gayong pagmamataas, na wari’y ikaw ang Kataas-taasang Ātman? Tunay, hindi ko inaakalang sa iyo nga ang siddhi ng ganap na pagkapanginoon na nagpapasuko sa lahat.

Verse 45

वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः

Ang gawang ito—magdala man ng pagkapanginoon o pagkapasailalim—ay pinupuri bilang bagay na malapit at makamundo. Ngunit hindi mo nauunawaan ang yaong lampas at sinauna, O Pippala; sapagkat nalilinlang ang iyong isip.

Verse 46

वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज

Tatlong libong taon kang nagsagawa ng tapasya; bakit ka pa nagpapakalunod sa walang saysay na pagmamataas, O brāhmaṇa?

Verse 47

कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्

Ang anak ni Kundala ay matatag at marunong, puspos ng mararangal na gawa. Ang buong daigdig—masunurin man o hindi—ay napasailalim sa kanyang kapangyarihan; ngayo’y pakinggan ang nangyari sa kanya.

Verse 48

अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल

Ang taong yaon na pantas ay tunay na nakaaalam ng malapit at malayo, ng nauna at nahuli. Sa mundong ito’y walang dakilang nakaaalam na kapantay niya—makinig, O Pippala.

Verse 49

न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्

Sa marangal na asal, hindi ka man lamang katulad ng anak ni Kuṇḍala. Hindi siya tunay na nagbigay ng dāna (kawanggawa), ni nagmuni-muni sa jñāna (kaalamang espirituwal).

Verse 50

हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्

Kailanma’y hindi niya ginawa ang mga gawaing ritwal gaya ng homa at yajña. Hindi rin siya naglakbay sa mga banal na tīrtha, ni nagsagawa ng pagsamba sa sagradong apoy.

Verse 51

स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा

O brāhmaṇa, kailanma’y hindi siya gumawa ng anumang dakilang gawa para sa paglilingkod sa dharma. Namuhay siyang ayon sa sariling pita, ‘marunong’ lamang sa pangalan, at laging sumasalungat sa ama, ina, at mga mabubuting kaibigan.

Verse 52

वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः

Kahit yaong ganap sa pag-aaral ng Veda at bihasa sa kahulugan ng lahat ng śāstra—ang kaniyang kaalaman ay hindi gaya ng kaalamang nasa kahit sa isang munting bata na tapat sa matuwid na gawa.

Verse 53

तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच । को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्

Wala sa iyo ang gayong kaalaman; walang kabuluhan ang pagdadala mo ng pagmamataas. Si Pippala ay nagsabi: Sino ka, na nasa anyo ng ibon, upang hamakin mo ako nang ganito?

Verse 54

कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्

Bakit mo hinahamak ang aking kaalaman? At ano nga ba ang anyo ng ‘sinaunang’ kaalaman? Ipaliwanag mo sa akin nang masinsinan—paano nagkakaroon ng gayong kaalaman sa iyo?

Verse 55

अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्

Ngayon, O pinakadakila sa mga ipinanganak sa itlog, sabihin mo sa akin nang lubos at may tunay na pag-unawa, ang buong huling daloy ng mga pangyayari at gayundin ang nauna, ayon sa kalagayan nito sa kasalukuyan.

Verse 56

किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच । नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु

“Magiging Brahmā at Viṣṇu ka ba, o magiging Rudra ka?” Sārasa ay nagsabi: “Walang tunay na diwa ang iyong tapas; kaya’t wala rin ang bunga nito.”

Verse 57

त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः

Ngayon ay pakinggan mo ang ukol sa pag-aayunong hindi mo pa ganap na naisagawa; kung paanong maging sa anak ni Kuṇḍala, bagaman musmos pa, nahayag ang bisa nito ayon sa likás na kabutihang taglay.

Verse 58

तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम

Gayon din, tunay na wala sa iyo ang gayong kaalaman, ni hindi mo pa natatanto ang kataas-taasang kalagayan. Kahit pag-alis mo rito, magtanong ka pa rin tungkol sa aking anyo, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa.

Verse 59

स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्

Ang matuwid na may-dharmang iyon ay tunay na magsasabi sa iyo ng buong kaalaman. Sinabi ni Viṣṇu: Nang marinig niya ang lahat ng ito na winika ni Sārasa,

Verse 60

निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्

Siya’y naglakad nang mabilis at narating ang Daśāraṇya, ang dakilang gubat na ermitanyo.

Verse 61

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ika-animnapu’t isang kabanata—ang salaysay ni Vena—sa Bhūmi-khaṇḍa ng banal na Padma Purāṇa.