Adhyaya 122

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति

Sinabi ni Viṣṇu: Nang sabihin niya sa kanyang mga anak, “Si Kuñjala ay ibong ang mga pakpak ay Dharma,” ang lubhang marunong ay tumahimik at wala nang idinugtong sa kanila.

Verse 2

वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते

Nakaupo sa ilalim ng punong balete, kinausap ng pinakadakila sa mga dvija ang dakilang loro: “Sino ka—isang tagapagturo ng dharma—na gumagala sa anyo ng ibon?”

Verse 3

किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्

Ikaw ba’y isang deva, o marahil isang Gandharva, o ikaw ba’y Vidyādhara? Sa sumpa ng sino ka napadpad sa makasalanang pagsilang na ito bilang loro?

Verse 4

कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्

O Śuka, sa anong sanhi nagtataglay ka ng gayong pambihira at lampas-sa-pandamang kaalaman? Kaninong dakilang kabutihan ito isinilang, at bunga ng anong tapasya ito sumibol?

Verse 5

किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्

O dakilang-isip, bakit mo ikinukubli ang iyong sarili sa anyong ito? Sino ka—isang Siddha ba o isang deva? Ipaalam mo sa akin ang dahilan.

Verse 6

कुंजल उवाच । भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्

Sinabi ni Kuṁjala: “O ganap na nilalang, nakikilala kita—ang iyong angkan at marangal na gotra. Alam ko rin ang iyong karunungan at ang kapangyarihang bunga ng iyong tapasya, na siyang dahilan ng iyong paglalakbay sa daigdig.”

Verse 7

सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्

O brāhmaṇa, ipahahayag ko sa iyo ang lahat. Maligayang pagdating, ikaw na may mabubuting panata. Maupo ka sa banal na luklukan at sumilong sa malamig na lilim.

Verse 8

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः

Mula sa Di-nahahalatang Pinagmulan ay sumibol si Brahmā; mula sa kanya ay isinilang si Prajāpati. At ang brāhmaṇang si Bhṛgu—puspos ng mga kabutihan—ay isang dvija na kapantay ni Brahmā.

Verse 9

भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि

May anak siyang nagngangalang Bhārgava, na nakaaalam ng tunay na diwa ng lahat ng dharma at ng mga layunin ng buhay sa daigdig. Sa kanyang angkan, O brāhmaṇa, ikaw ang bantog na Cyavana sa ibabaw ng lupa.

Verse 10

नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

Hindi ako isang deva, ni isang gandharva; ni muli ay isang vidyādhara. O brāhmaṇa, sasabihin ko kung sino ako—pakinggan mo ang aking sinasabi.

Verse 11

कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः

Sa angkan ni Kaśyapa ay may isinilang na isang pinakadakilang brāhmaṇa—nakaaalam ng tunay na diwa ng mga Veda at ng mga Vedāṅga, at nagbibigay-liwanag sa wastong pag-unawa sa lahat ng mga ritwal at tungkulin.

Verse 12

विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा

Siya’y tanyag sa pangalang Vidyādhara, may marangal na angkan, mabuting asal at mga birtud; at noon, O brāhmaṇa, siya’y nagniningning sa kasaganaan, sa wastong gawi, at sa disiplina ng pagtitika.

Verse 13

संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः

Si Vidyādhara ay nagkaroon ng tatlong anak na lalaki: sina Vasuśarmā, Nāmaśarmā, at Dharmaśarmā—yaong tatlo nga.

Verse 14

तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः

Sa kanila, ako si Dharmaśarmā, ang bunso—walang taglay na mga birtud. Ang kapatid kong si Vasuśarmā ay bihasa sa diwa ng mga Veda at ng mga śāstra.

Verse 15

आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः

Si Nāmaśarmā ay ganap sa mabuting asal at sa mga mainam na katangiang gaya ng karunungan; siya’y lubhang marunong. At ang isa pa, tulad niya, ay lalo pang sagana sa mga birtud.

Verse 16

अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा

Ako lamang ang naging lubhang mangmang—pakinggan mo, O pinakadakila sa mga mabubuti. O brāhmaṇa, kailan ko kaya matatamo ang mapalad na diwa at kahulugan—ang pinakamataas sa mga kaalaman?

Verse 17

न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्

“Hindi ako nakikinig, ni hindi ako pumaparoon sa walang kapantay na tahanan ng guro; kaya iisipin ako ng aking ama sa ganitong paraan.”

Verse 18

धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः

“‘Dharmaśarman’ nga ang pangalan ng aking anak, subalit naging walang saysay. Bagaman isinilang sa daigdig, hindi siya marunong, ni sisidlan ng mga kabutihan.”

Verse 19

इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय

Sa gayong pagninilay, ang matuwid na lalaki, labis na nagdadalamhati, ay nagsalita sa akin: “Humayo ka, anak, sa bahay ng guro at ganapin nang wasto ang iyong pag-aaral.”

Verse 20

एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्

Nang marinig ko ang di-mabuting salitang iyon mula sa aking ama, sinabi ko: “Ama, hindi ako pupunta sa bahay ng guro—lubhang puno iyon ng dalamhati.”

Verse 21

यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम

“Sapagkat doon ay laging may pananakit, may sigawan na may kunot-noo at panlalait; at doon ay hindi man lamang makita ang pagkain—pakinggan mo, O pinakamabuti sa mga banal, ang pag-iral ng karma.”

Verse 22

दिवारात्रौ न निद्रास्ति नास्ति सुखस्य साधनम् । तस्माद्दुःखमयं तात न यास्ये गुरुमंदिरम्

Araw at gabi’y wala akong tulog, at wala akong paraan upang makamtan ang ligaya. Kaya, mahal kong anak, yamang puno ng dalamhati, hindi ako tutungo sa tahanan ng guro.

Verse 23

विद्याकार्यं करिष्ये न क्रीडार्थमहमुत्सुकः । भोक्ष्ये स्वप्स्ये प्रसादात्ते करिष्ये क्रीडनं पितः

Gagampanan ko ang tungkulin sa pag-aaral; hindi ako sabik sa laro lamang. Sa iyong biyaya, ako’y kakain at matutulog, at, ama, makikibahagi rin ako sa paglalaro.

Verse 24

डिंभैः सार्द्धं सुखेनापि दिवारात्रमतंद्रितः । मामुवाच स धर्मात्मा मूढं ज्ञात्वा सुदुःखितः

Kahit namumuhay nang maginhawa kasama ng maliliit na bata, hindi siya napapagod araw at gabi. Nang malaman niyang ako’y naliligaw, ang matuwid na taong iyon—lubhang nabagabag—ay nagsalita sa akin.

Verse 25

विद्याधर उवाच । मा पुत्र साहसं कार्षीर्विद्यार्थमुद्यमं कुरु । विद्यया प्राप्यते सौख्यं यशः कीर्तिस्तथातुला

Sinabi ni Vidyādhara: “Anak ko, huwag kang magpadalos-dalos. Magpunyagi kang taimtim para sa pag-aaral. Sa pamamagitan ng kaalaman, nakakamtan ang ligaya, gayundin ang walang kapantay na dangal at katanyagan.”

Verse 26

ज्ञानं स्वर्गश्च मोक्षश्च तस्माद्विद्यां प्रसाधय । पूर्वं सुदुःखमूला तु पश्चाद्विद्या सुखप्रदा

Ang kaalaman ay nagdudulot ng langit at ng moksha; kaya pagyamanin mo ang pag-aaral. Bagaman sa simula’y nakaugat sa matinding hirap, sa huli ang pagkatuto’y nagiging tagapagkaloob ng ligaya.

Verse 27

तस्मात्साधय पुत्र त्वं विद्यां गुरुगृहं व्रज । पितुर्वाक्यमकुर्वाणो अहमेवं दिनदिने

Kaya, anak ko, magsikap ka sa pag-aaral—pumaroon ka sa bahay ng guro. Kapag hindi mo sinunod ang salita ng iyong ama, magdurusa akong ganito araw-araw.

Verse 28

यत्रयत्र स्थितो नित्यमर्थहानिं करोम्यहम् । उपहासः कृतो लोकैर्ममविप्र प्रकुत्सनम्

Saan man ako manatili, lagi kong idinudulot ang pagkalugi ng yaman. Pinagtatawanan ako ng mga tao, O brāhmaṇa, at ako’y hinahamak.

Verse 29

मम लज्जा समुत्पन्ना जीवनाशकरी तदा । विद्यार्थमुद्यतो विप्र कं गुरुं प्रार्थयाम्यहम्

Noon ay sumibol sa akin ang hiya, na wari’y makapupuksa sa aking buhay. O brāhmaṇa, sabik sa pag-aaral, sinong guro ang dapat kong hanapin at pakiusapan?

Verse 30

इति चिंतापरो जातो दुःखशोकसमाकुलः । कथं विद्यामहं जाने कथं विंदाम्यहं गुणान्

Sa gayon, siya’y lubos na nalubog sa pag-aalala, nababalot ng dalamhati at pighati: “Paano ko makikilala ang tunay na kaalaman, at paano ko matatamo ang mga kabutihan?”

Verse 31

कथं मे जायते स्वर्गः कथं मोक्षं व्रजाम्यहम् । इत्येवं चिंतयन्विप्र वार्द्धक्यमगमं पुनः

“Paano ko matatamo ang langit? Paano ako makararating sa mokṣa, sa paglaya?”—sa gayong pagninilay, O brāhmaṇa, muli siyang nadulas sa katandaan.

Verse 32

देवतायतने दुःखी उपविष्टस्त्वहं कदा । मद्भाग्यैः प्रेरितः कश्चित्सिद्ध एकः समागतः

Minsan, habang ako’y nakaupo sa dambana ng isang diyos, nalulumbay, may isang ganap na siddha—na inudyukan ng aking mabuting kapalaran—ang dumating doon.

Verse 33

निराश्रयो जिताहारः सदानंदस्तु निःस्पृहः । एकांतमास्थितो विप्र योगयुक्तो जितेंद्रियः

Walang inaasahang sandigan, may pagpipigil sa pagkain, laging nakatindig sa panloob na ligaya at walang pagnanasa—O brāhmaṇa—namumuhay sa pag-iisa, nakaugnay sa yoga, at napagtagumpayan ang mga pandama.

Verse 34

परब्रह्मणि संलीनो ज्ञानध्यानसमाधिमान् । तमहं संश्रितो विप्र ज्ञानरूपं महामतिम्

Nalulusaw sa Kataas-taasang Brahman, taglay ang kaalaman, pagninilay, at samādhi—O brāhmaṇa—sa kanya, ang dakilang may malawak na diwa na ang anyo’y kaalaman, ako’y sumilong at nagkanlong.

Verse 35

अहं शुद्धेन भावेन भक्त्या नमितकंधरः । नमस्कृत्य महात्मानं पुरतस्तस्य संस्थितः

Sa dalisay na damdamin, yumuko ako sa debosyon at ibinaba ang aking leeg; matapos magbigay-galang sa dakilang kaluluwa, tumayo ako sa kanyang harapan.

Verse 36

दीनरूपो ह्यहं जातो मंदभाग्यस्तथा पुनः । तेनाहं पृच्छितो विप्र कस्माद्भवान्प्रशोचति

“Ako’y isinilang na kaawa-awang anyo, at muli’y kapos sa palad. Kaya’t itinatanong ko sa iyo, O brāhmaṇa: bakit ka nagdadalamhati?”

Verse 37

केनाभिप्रायभावेन दुःखमेव भुनक्ति वै । तेनेत्युक्तोस्मि विप्रेंद्र ज्ञानिना योगिना तदा

“Sa anong layon at panloob na saloobin kaya ang tao’y tunay na tanging pagdurusa ang tinatamasa?”—ganyan ako noon tinanong, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ng isang marunong na jñānī at yogin.

Verse 38

सुमूढेन मया तस्य पूर्ववृत्तांतमेव हि । तमेवं श्रावितं सर्वं सर्वज्ञत्वं कथं व्रजेत्

Ako, sa lubos na kamangmangan, ay isinalaysay sa kanya ang dati niyang salaysay lamang. Nang marinig niya nang gayon ang lahat, paano pa siya makaaabot sa ganap na pagkaalam-sa-lahat?

Verse 39

एतदर्थं महादुःखी भवान्मम गतिः सदा । स चोवाच महात्मा मे सर्वं ज्ञानस्य कारणम्

Dahil dito ako’y labis na nagdurusa; ikaw ang lagi kong kanlungan. At sinabi sa akin ng dakilang-loob ang lahat—ang mismong sanhi at saligan ng kaalaman.