Adhyaya 118
Viṣṇu’s Māyā and the Stratagem Against Vihuṇḍa (with the Kāmodā–Gaṅgādvāra motif)
Nagsisimula ang kabanata sa isang makabagbag-damdaming tanawin sa bunganga ng Gaṅgā: isang marangal na babae ang tumatangis, at ang kaniyang mga luha ay nahuhulog sa ilog bilang mga banal na lotus at mababangong bulaklak. Lumilitaw ang isang lalaking tila asceta na nagtitipon ng mga lotus para sa pagsamba kay Śiva; nagtanong si Śiva kay Devī tungkol sa panaghoy, at dito ibinunyag ang salaysay na “sumisira ng kasalanan.” Ipinakikilala ang lahi ng mga daitya: napatay si Huṇḍa ni Nahuṣa, at ang anak niyang si Vihuṇḍa ay nagsagawa ng matinding tapas, naging sindak sa mga diyos at brāhmaṇa, at nanumpang maghiganti. Lumapit ang mga deva kay Viṣṇu upang humingi ng kanlungan; nangako si Janārdana na wawasakin si Vihuṇḍa sa pamamagitan ng Kaniyang māyā. Sa Nandana, ipinamalas ni Viṣṇu ang isang walang kapantay na babae—si Māyā—na umakit kay Vihuṇḍa sa pagnanasa at nagtakda ng kundisyon: sambahin si Śaṅkara gamit ang pitong krore ng bihirang bulaklak na isinilang sa Kāmodā at igayak sa kaniya ang kuwintas. Nang mabigo si Vihuṇḍa na matagpuan ang “punong Kāmodā,” kumonsulta siya kay Śukra, na nagsiwalat na ang Kāmodā ay isang apsaras na ang halakhak ay lumilikha ng mababangong bulaklak; nananahan siya sa Gaṅgādvāra, kung saan sinasabing may lungsod na tinatawag na Kāmoda. Iminungkahi ni Śukra ang isang pakana upang patawanin siya—at sa gayon ay umusad ang balak ni Viṣṇu na igupo ang asura sa pamamagitan ng pagkakabuhol ng ritwal, pagnanasa, at biyayang nakaugnay sa tīrtha.
Shlokas
Verse 1
कपिंजल उवाच । गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले
Sinabi ni Kapiñjala: “Noong unang panahon, mahal kong giliw, sa bunganga ng Gaṅgā, isang marangal na babae ang tumatangis; at mula sa kaniyang mga mata, ang mga patak ng luha’y nahuhulog sa malawak na tubig.”
Verse 2
गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च
Sa loob ng Gaṅgā, lumilitaw ang mga lotus; at mayroon ding mga bulaklak na may anyong makalangit—mabango at mararangya, at tunay na malalaki.
Verse 3
तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः
O mahal kong giliw—bakit mula sa kaniyang magagandang mata ay bumabagsak ang malilinis na patak ng luha sa tubig ng Gaṅgā, O mapalad na dakila?
Verse 4
अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः
Naging buto’t balat na lamang, subalit muling may buhaghag na jata at kasuotang balat-kahoy, tinipon niya ang mga lotus na hitik sa mabangong halimuyak.
Verse 5
हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते
Dala ang mga handog na banal at kulay-gintong ningning, nararapat na sambahin nang wasto si Śiva. Ipagbigay-alam mo sa akin, O dakilang-isip: anong uri ng babae siya, at sino nga ang lalaking iyon?
Verse 6
अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव
“Matapos sambahin si Śiva, bakit ka pa nananaghoy, O diyosa? Isalaysay mo sa akin ang lahat—kung tunay ngang mahal mo ako.”
Verse 7
कुंजल उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः
Sinabi ni Kuṃjala: Makinig ka, anak; isasalaysay ko ang isang salaysay na itinakda ng mga diyos—isang pangyayaring pumupuksa sa lahat ng kasalanan—tungkol sa dakilang-loob na Panginoong Viṣṇu.
Verse 8
योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः
Ang Huṇḍa na yaong dakila ang tapang ay napatay ni Nahuṣa sa labanan. Ang kanyang bantog na anak na si Vihuṇḍa ay saka nagsagawa ng mahigpit na tapasya.
Verse 9
निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा
Nang marinig niyang napatay ang kanyang ama—kasama ang mga ministro at lahat ng mga kasamahan—sa kamay ng bayaning makapangyarihang si Nahuṣa, anak ni Āyu,
Verse 10
तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च
Si Tapastapati, nag-aalab sa poot, ay tumindig na handang pumatay sa mga diyos; ang lakas-panlalaki ng masamang yaon ay pinalakas ng kanyang mga pag-aayuno at tapasya.
Verse 11
जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः
Alam ng lahat ng mga diyos na siya’y di-matiis sa larangan ng digmaan; si Vihuṇḍa, anak ni Huṇḍa, ay tumindig na naglalayong lipulin ang tatlong daigdig.
Verse 12
पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः
“Ipaghihiganti ko ang alitan para sa aking ama; papatayin ko ang mga tao at maging ang mga diyos.” Sa gayong pagbangon, ang makasalanang yaon ay naging salot sa mga diyos at mga brāhmaṇa.
Verse 13
उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः
Sinimulan niya ang pag-uusig at pinahirapan ang mga mamamayan; at sa ningas ng sarili niyang kapangyarihan, maging ang mga diyos—na pinangungunahan ni Indra—ay napaso.
Verse 14
शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्
Humingi sila ng kanlungan sa dakilang-loob na si Viṣṇu—ang Diyos ng mga diyos, ang Panginoon ng sansinukob—na may hawak na kabibe, diskos, at pamalo.
Verse 15
ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच । वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः
Nagsabi sila, “Ingatan Mo kami palagi mula sa matinding sindak na dulot ni Vihuṇḍa.” Sumagot si Śrī Viṣṇu, “Nawa’y umunlad at sumagana ang lahat ng mga diyos, O mga dakilang panginoon, sa ganap na ligaya.”
Verse 16
विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः
“Wawasakin ko si Vihuṇḍa, ang sukdulang masama, ang salot na tinik sa mga diyos.” Pagkasabi nito sa mga diyos, si Janārdana ay gumamit ng Kaniyang banal na māyā at kumilos.
Verse 17
स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्
Doon sa Nandana, ang lubhang maringal ay tumindig na mag-isa; saka, sa pamamagitan ng Kaniyang māyā, nilikha Niya ang anyong babae na hitik sa mga katangian.
Verse 18
विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी
Ang Māyā ni Viṣṇu—pinakapalad at siyang lumilito sa buong sansinukob—ay nag-anyong walang kapantay, yaong bumibighani sa pamamagitan ng kapangyarihan ng ilusyon ni Viṣṇu.
Verse 19
विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच । स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह
Pinagkalooban ng ganda at alindog, siya’y lumisan upang ipahamak si Vihuṇḍa. Wika ni Kuñjala: noon ay tinahak niya ang banal na landas, na may hangaring lipulin ang mga deva.
Verse 20
नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः
Pagkaraan, sa gilid ng Nandana, nakita ng panginoon ng mga anak ni Diti ang isang anyong-maya. Dahil dito’y nalito ang daitya; ang puso niya’y tinamaan ng mga palaso ng pagnanasa.
Verse 21
आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्
Hindi niya nakikilala ang sariling kapahamakan kapag nakita niya ang dakilang babae—ang Panahon mismo sa anyong pambabae—kumikinang na parang bagong gintong hinulma, puspos ng ganda at yaman.
Verse 22
लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि
Ang sakim at makasalanang si Vihuṇḍa ay nagsalita sa marangal na babae: “Sino ka, O may magandang balakang? Kanino ka, O kaibig-ibig, na gumugulo sa aking isip?”
Verse 23
संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्
“Ibigay mo sa akin ang pakikipag-isa, O mapalad; ingatan mo ako, ingatan mo, O magandang mukha. O Ginang ng mga deva, sa ating pag-iisa, anumang naisin mo ngayon ay mangyayari.”
Verse 24
तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच । मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव
“Ipagkakaloob ko sa iyo iyon, O marangal—bagay na bihirang makamtan kahit ng mga deva at mga dānava.” Wika ni Māyā: “Kung nais mo akong tamasahin nang ako lamang, ibigay mo sa akin ang nararapat na handog, O Dānava.”
Verse 25
सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः
Sambahin mo si Śaṅkara sa pamamagitan ng mga bulaklak na pitong krore ang bilang, at ng mga dibinong, mababangong pamumulaklak na isinilang mula sa Kāmoda—bihira kahit sa mga deva.
Verse 26
तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे
O Dānava, isuot mo sa aking leeg ang kuwintas na yari sa mga bulaklak na iyon. O mapalad na isa, ipagkaloob mo sa akin ang handog na ito, ang aking nararapat.
Verse 27
तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच । एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्
“Kung gayon, tunay na ako’y magiging iyong minamahal na asawa—walang alinlangan.” Wika ni Vihuṇḍa: “Gayon nga, O Devī; gagawin ko ito. Ipinagkakaloob ko ang hinihinging biyaya.”
Verse 28
वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्
Ang panginoon ng mga Dānava ay gumala sa lahat ng banal at dibinong kagubatan; ngunit dahil sa pagkalunod sa pagnanasa ni Kāma, hindi niya nakita ang punong iyon.
Verse 29
कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः
Siya mismo’y naglibot sa iba’t ibang dako, nagtatanong tungkol sa pook na tinatawag na Kāmodaka. Datapuwa’t wika ng karaniwang tao: “Walang punòng kilala sa pangalang Kāmoda.”
Verse 30
पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः
Ang masamang-loob na iyon, pinahihirapan ng mga palaso ng pagnanasa, ay nagtungo sa Bhārgava at nagtanong, yumukod ang ulo sa debosyon.
Verse 31
कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच । कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव
“Ihayag mo sa akin ang punòng Kāmodaka—kaibig-ibig at napapalamutian ng mga bulaklak.” Sumagot si Śukra: “Walang punòng Kāmoda; bagkus, O Dānava, may isang dalagang makalangit (apsaras) na nagngangalang Kāmodā.”
Verse 32
यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि
Kapag siya’y tumatawa, nalulugod sa daloy ng pag-uusap, kung gayon, O Daitya, mula sa mismong halakhak na iyon ay sumilang ang mahuhusay at mababangong biyaya.
Verse 33
सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च
Ang mga ito’y mararangal at makalangit na bulaklak ng Kāmodā, walang pag-aalinlangan. Kaaya-aya sa puso, dilaw ang mga talulot, at puspos ng halimuyak.
Verse 34
तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः
Kahit sa iisang bulaklak lamang, ang sinumang sumasamba kay Śaṅkara—tinutupad ni Śaṅkara ang dakilang minimithing hangarin niya.
Verse 35
अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च
Mula sa kanyang mismong pag-iyak, O nakikinig, isinilang ang mga daitya—walang alinlangan dito. At umuusbong din ang gayong mga bulaklak: mapula at malalaki.
Verse 36
सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्
“O Daitya, kung wala ang (gayong) halimuyak, huwag mong ipahawak o ipalapit sa kanila.” Nang marinig niya ang pahayag na winika ni Śukra, siya’y kumilos ayon dito.
Verse 37
उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच । गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने
Sinabi niya, “Ngunit nasaan si Kāmodā, O inapo ni Bhṛgu?” Sumagot si Śukra: “Sa Gaṅgādvāra—pinakabanal, tagapuksa ng pinakamabibigat na kasalanan.”
Verse 38
कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता
Doon, isang lungsod na tinawag na Kāmoda ang itinayo ni Viśvakarman. Sa lunsod ng Kāmoda, isang babae ang pinalamutian ng makalangit na ligaya at karangyaan.
Verse 39
तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः
Kaya siya’y nagniningning na may mga hiyas, lubhang pinararangalan ng lahat ng mga diyos. Kaya dapat kang pumaroon agad; ang mahuhusay na apsarā roon ay marapat sambahin nang wasto.
Verse 40
उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति
“O Dānava, kahit sa pamamagitan ng isang banal na paraan o mabuting pakana, pasayahin mo siya at patawanin.” Pagkasabi nito, O panginoon ng mga yogin, si Śukra ay nagsalita sa Dānava.
Verse 41
विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्
Ang makapangyarihang may dakilang ningning ay tumigil sandali, at naging masigasig sa pagtupad ng sarili niyang gawain.