Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

Sinabi ng mga rishi: “O nakaaalam ng lahat, naisalaysay mo sa amin ang labanan ng mga Daitya at Danava. Ngayon nais naming marinig ang tungkol kay Suvrata, ang dakilang kaluluwa.”

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

Kaninong anak ang lubhang marunong na iyon, at saang angkan (gotra) siya isinilang? Anong tapasya ang ginawa ng brāhmaṇa, at paano niya pinalugod si Hari (Viṣṇu)?

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

Sinabi ni Sūta: “O mga brāhmaṇa, gaya ng naunang narinig sa bisa ng pananaw, gayon ko rin isasalaysay—ang salaysay tungkol kay Suvrata, ang dakilang kaluluwa.”

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

Ang banal at dibinong salaysay na Vaiṣṇava, na nagdudulot ng pinakamataas na kabutihan, ay isasalaysay ko nang buo sa inyong harapan—sa biyaya lamang ni Panginoong Viṣṇu.

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

Noong isang dating kalpa, O mararangal, sa mainam na lupang banal na pumupuksa sa kasalanan—sa pampang ng ilog Revā—sa lubhang mapagpalang tawiran na tinatawag na Vāmana-tīrtha...

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

Sa angkan ni Kauśika ay isinilang si Somaśarmā, isang dakilang brāhmaṇa. Ngunit siya’y walang anak na lalaki at nababalot ng maraming dalamhati.

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

Dahil sa dukha at dalamhati, siya’y laging pinipighati ng kapalaran; araw at gabi niyang iniisip ang paraan upang magkaanak—at upang magkamit din ng yaman.

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

Minsan, ang kanyang minamahal na asawa—si Sumanā ang pangalan, tapat sa mabubuting panata—ay napansin ang kanyang kabiyak na balisa, nakayuko ang mukha, at nabibigatan sa pag-aalala.

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

Nang makita noon ng mapag-asetang babae ang kanyang minamahal, sinabi niya: “Ang iyong isipan ay sinasalakay ng di-mabilang na lambat ng dalamhati.”

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

Nalito ka dahil sa pagkalinlang; iwan mo ang iyong pag-aalala, O dakilang pag-iisip. Isalaysay mo sa akin ang aking dalamhati; maging panatag at lumakad sa kapayapaan.

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

Walang dalamhating hihigit sa pag-aalala; tunay, ito ang tumutuyo sa katawan. Ngunit ang nagtatakwil ng pag-aalala at namumuhay ay nagagalak sa kaligayahan.

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

“O brāhmaṇa, sabihin mo sa harap ko ang sanhi ng iyong pag-aalala.” Nang marinig ang mapagmahal na pananalitang ito, si Somaśarmā ay nagsalita sa kanyang minamahal.

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

Sinabi ni Somaśarmā: “O mabuting ginang, ang pag-aalalang isinilang ng pagnanasa ay sanhi ng dalamhati. Ipahahayag ko ang lahat—makinig at unawain nang mabuti.”

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

Hindi ko nalalaman kung sa anong kasalanan, O marangal na babae, ako’y nawalan ng yaman; at gayundin, wala akong anak—ito ang sanhi ng aking dalamhati.

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

Wika ni Sumana: “Makinig; ipaliliwanag ko ang pumupuksa sa lahat ng pag-aalinlangan—ang tunay na anyo ng aral, na sa pamamagitan nito’y natatanaw ang ganap na kaalaman.”

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

Ang kasakiman ang binhi ng kasalanan; ang pagkalito ang siyang ugat nito. Ang kasinungalingan ang punò nito, at ang māyā—ang panlilinlang—ang malawak na sanga.

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

Talikuran ang pag-aalala at pagkalito, O dalawang-ulit na isinilang, at magpatuloy. Sa mundong ito’y walang matibay na ugnayan—kanino nga ba, O dakilang isip, tunay na makakasama?

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

Malulupit at makasalanan—nahuhumaling sa mapagkunwaring erehiya, sa pagyayabang ng ‘kabayanihan,’ at sa inggit—sila’y mapanlinlang. Gaya ng mga ibon sa punò ng pagkalito, kumakapit sila sa mga sanga ng māyā.

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

Ang kamangmangan ang maganda nitong bunga; ang adharma ang katas ng bungang yaon. Sa tubig ng pagnanasa ito’y lumalago, at ang kawalan ng pananampalataya ang minamahal nitong dumadaloy na dagta.

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

Sa kanya, ang adharma ay malinamnam; maging ang mabagsik ay nagiging matamis. At ang punò ng kasakiman ay namumunga nang sagana—ng anumang uri ng bungang ninanais niya.

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

Sinumang tao na sumisilong sa lilim nito at nasisiyahan—siya’y kumakain ng mga bunga nito, ganap na hinog, araw-araw.

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

Kahit ang isang mortal ay mabuhay lamang sa katas ng mga bunga, kung ang kabuhayan ay inaalagaan sa pamamagitan ng adharma, siya’y maaaring masiyahan—ngunit patungo siya sa pagbagsak.

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

Kaya’t iwan ang pag-aalala; huwag hayaang sumibol ang kasakiman. Huwag magtanim ng iisang pag-aalalang nakatuon lamang sa yaman, sa mga anak, at sa asawa.

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

O minamahal, kahit ang taong marunong ay nauuna ring maibilang sa mga mangmang; sapagkat ang mangmang ay laging nag-iisip: “Paano magiging akin lamang ang yaman?”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“Dito’y nakamit ko ang mabuting asawa—paano naman ako magkakaroon ng mga anak na lalaki?” Ganyan siya mag-isip palagi, nalilinlang, araw at gabi.

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

Sa isang saglit, sa gitna ng mga alalahanin, masisilayan ang dakilang ligaya; ngunit pagbalik ng ganap na kamalayan, dinudurog siya ng napakalaking dalamhati.

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

Mga kaibigan, mga kamag-anak, mga anak, mga magulang, at mga tagapaglingkod—nagiging mga kaugnay nga sila; gayundin ang mga asawa.

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

Sinabi ni Somaśarmā: “O marangal na ginang, ano ba ang tunay na anyo ng ugnayan? Ipakisaysay nang masinsin—kung paano nauunawaan ang lahat ng tinatawag na ‘kaugnay’, gaya ng yaman, mga anak, at iba pang kamag-anak.”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

Wika ni Sumana: May ilan na nagkakaugnay dahil sa utang; may ilan namang nang-aagaw ng ipinagkatiwalang yaman. May mga nagiging pinagmumulan ng pakinabang, at may iba namang nananatiling walang pakialam.

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

Sa apat na uri ng pagkakaiba nahahayag: mga anak, mga kaibigan, at mga babae; gayundin ang asawa, ang ama at ang ina; mga lingkod, sariling mga tao, at mga kamag-anak.

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

Sa ibabaw ng lupa, ang mga nilalang ay tunay na umuusbong ayon sa kani-kanilang ugnayan. At sa daigdig, anuman ang ginawa ng sinuman—sa diwa ng pagtitiwala o sa diwa ng pag-agaw—yaon ay bumabalik sa gumawa ayon sa nararapat.

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

Ang anak ay nagiging tunay na may-ari ng ipinagkatiwalang yaman—mabuti ang asal at kaaya-aya ang anyo sa lupa. At yaong mismong kumuha ng deposito, walang pag-aalinlangan, yaon ay nasa kanyang bahay.

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

Dahil sa pag-agaw ng deposito, nagdulot siya ng matinding pagdurusa at nagtamo ng kakila-kilabot na wakas. At ang may-ari ng deposito ay nagkamit ng mabuting anak; gayundin ang mismong nang-agaw ng deposito.

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

Pinagkalooban ng kagandahang-asal at ganda, taglay ang lahat ng mapalad na palatandaan, siya’y naging anak niya—araw-araw—na walang humpay na nagpapakita ng debosyon sa kanya.

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

Sa kaaya-ayang at matamis na pananalita, ang maysakit—na nagpapakita ng malaking pagmamahal—ay tinipon ang sariling yaman at sa gayon ay nagbunga ng dakilang mabuting-loob sa iba.

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

O marangal na ginoo, kapag ang ipinagkatiwalang bagay na inilagak ng isang tao ay inagaw mula sa kinalalagyan nito, tanging pagdurusa ang ibinubunga—malupit na pagdurusang nakapupuksa pa ng buhay.

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

Dahil sa gayong pagkakaibigang-mapagmahal sa kanya, ang isa’y isinisilang bilang anak niya—taglay ang dakilang mga katangian; subalit nagiging maikli ang buhay at sumasapit sa kamatayan.

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

Sa gayon, matapos magdulot ng dalamhati, siya’y lumilisan—paulit-ulit na isinisilang at muling naglalaho. At kapag sumisigaw siya, ‘Ay, anak ko! apo ko!’ tunay ngang panaghoy lamang iyon.

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

Pagdaka, tumatawa lamang siya: “Sino ba ang anak ng sino, at sino ang ama?”—at sa ganitong dahilan ay inaagaw niya ang ipinagkatiwalang salapi, na wari’y para sa aking “kapakinabangan.”

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

Kahit na inagaw ang aking yaman, hindi naman umalis ang aking hininga ng buhay. Ngunit noon, dahil sa isang napakalaki at di-matiis na dalamhati, halos umalis ito.

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

Sa gayon, matapos magdulot ng dalamhati at kunin ang pinakamainam na yaman, ako’y aalis na ngayon nang malayo. Kaninong anak ba ako, at naging ganito akong tao?

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

Hindi siya aking ama ni aking anak; noon pa man ay hindi siya pag-aari ninuman. Sa mismong masamang taong ito ko ipinagkaloob ang kalagayan ng piśāca, isang multo-ghoul.

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

Pagkasabi nito, umaalis siya sa gayong paraan, paulit-ulit na tinatawanan siya; at sa landas ding ito siya nagpapatuloy, nagdudulot ng lubhang kakila-kilabot na dalamhati.

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

Kaya, ang mga anak ng taong umangkin sa ipinagkatiwalang yaman ay tunay na kaawa-awa; at sa mundong ito sila’y nakikitang pagala-gala, hitik sa pagdurusa.

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

Ipapaliwanag ko sa iyo, sa harap mo mismo, ang mga anak na may kaugnayan sa (pagbabayad ng) mga utang.