Shloka 203
पाण्डवपरिचयः—विराटसभायां प्रकाशनम्
Identification of the Pāṇḍavas in Virāṭa’s Court
शान्तिं परां प्राप्प यदा स्थितो भू- रुत्सृज्य बाणांश्व धनुर्विचित्रम् । “पितामह! यह आपके हाथसे कैसे बच गया? आप इसे इस प्रकार मथ डालिये, जिससे यह छूटने न पावे।” तब शान्तनुनन्दन भीष्मने हँसकर दुर्योधनसे कहा--“राजन्! जब तू अपने विचित्र धनुष और बाणोंको त्यागकर यहाँ गहरी शान्तिमें डूबा हुआ अचेत पड़ा था, उस समय तेरी बुद्धि कहाँ गयी थी? और पराक्रम कहाँ था?
vaiśampāyana uvāca | śāntiṃ parāṃ prāpya yadā sthito bhūr utsṛjya bāṇāṃś ca dhanur vicitram |
Wika ni Vaiśaṃpāyana: Nang siya’y lumubog sa napakalalim na katahimikan, nakahandusay na walang malay sa lupa matapos itapon ang kanyang mga palaso at ang kahanga-hangang pana, tumawa si Bhīṣma, anak ni Śantanu, at sinabi kay Duryodhana: “O hari! Nang iwan mo ang iyong maringal na pana at mga palaso at nakahandusay ka rito na nilamon ng matinding pagkamanhid, saan naroon ang iyong paghatol—at saan naroon ang iyong tapang?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage stresses accountability and self-mastery: a leader should not fault others for consequences that arise from his own negligence, loss of discernment, or failure to uphold vigilance and courage in a crisis.
Bhīṣma responds to Duryodhana’s complaint about an enemy escaping. He points out that Duryodhana himself had earlier dropped his bow and arrows and lay senseless, implying that the escape occurred because Duryodhana was incapacitated and inattentive.