Shloka 31
न राजा राजवत् किंचित् समाचरति कीचके । दस्यूनामिव धर्मस्ते न हि संसदि शोभते,“यह राजा होकर भी कीचकके प्रति कुछ भी राजोचित न्याय नहीं कर रहा है। मत्स्यराज! तुम्हारा यह लुटेरोंका-सा धर्म इस राजसभामें शोभा नहीं देता। तुम्हारे निकट इस कीचकढद्वारा मुझपर मार पड़ी, यह कदापि उचित नहीं कहा जा सकता। यहाँ जो सभासद् बैठे हैं, वे भी कीचकका यह अत्याचार देखें
na rājā rājavat kiñcit samācarati kīcake | dasyūnām iva dharmas te na hi saṃsadi śobhate ||
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “Ang haring ito ay hindi kumikilos kahit kaunti gaya ng dapat gawin ng isang hari laban kay Kīcaka. O hari ng Matsya, ang ‘batas’ mo—na wari’y batas ng mga tulisan—ay hindi nababagay sa isang maharlikang kapulungan. Na ako’y masaktan dito ni Kīcaka sa mismong harap mo ay hindi matatawag na nararapat; at ang mga kasapi ng kapulungan na nakaupo rito ay mga saksi sa pang-aaping ito.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Royal authority is validated by rājadharma—impartial justice and protection within the court. When a ruler tolerates a powerful offender, the ‘dharma’ operating becomes indistinguishable from banditry and is unworthy of a public assembly.
In the Matsya court, Kīcaka commits violence, and the king fails to restrain or punish him. The speaker condemns this failure as unkingly conduct, declaring that such lawlessness disgraces the assembly and that the courtiers are witnesses to the wrongdoing.