Shloka 35
Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)
(स्वेषु दारेषु मेधावी कुरुते यत्नमुत्तमम् | स्वदारनिरतो हाशु नरो भद्राणि पश्यति ।।
vaiśampāyana uvāca |
svēṣu dārēṣu mēdhāvī kurutē yatnam uttamam |
svadāranirataḥ śīghraṁ naro bhadrāṇi paśyati ||
na cādharmeṇa lipyeta na cākīrtim avāpnuyāt |
svadārēṣu ratiḥ dharmo mṛtasya api na saṁśayaḥ ||
svajātidārā martyasya ihaloke paratra ca |
pretakāryāṇi kurvanti nivāpais tarpayanti ca ||
tad akṣayyaṁ ca dharmyaṁ ca svargyam āhur manīṣiṇaḥ |
svajātidārajāḥ putrā jāyante kulapūjitāḥ ||
priyā hi prāṇināṁ dārās tasmāt tvaṁ dharmabhāg bhava |
paradārarato martyo na ca bhadrāṇi paśyati ||
paradārāsmi bhadraṁ te na yuktaṁ tava sāmpratam |
dayitāḥ prāṇināṁ dārā dharmaṁ samanucintaya ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang marunong na lalaki’y nagbubuhos ng pinakamainam na pagsisikap upang mapanatili ang pagkakasundo sa sarili niyang asawa; ang taong tapat sa sariling kabiyak ay madaling makakita ng kaginhawahan at mabuting kapalaran. Huwag magpahid ng dungis sa sarili sa pamamagitan ng di-matuwid na gawa, ni magtamo ng kahihiyan. Ang pag-ibig at katapatan sa sariling asawa ay ipinahahayag na pinakamataas na dharma—kapaki-pakinabang pa nga kahit matapos ang kamatayan, walang alinlangan. Ang asawang mula sa sariling pamayanan ay tagapagpala sa lalaki sa mundong ito at sa kabila: siya ang gumaganap ng mga ritwal para sa yumao at nagpapasapat sa kaluluwa sa pamamagitan ng handog na tubig at pagkain. Tinatawag ng mga pantas ang gayong paglilingkod na di-nasisira, makatarungan, at sanhi ng langit; ang mga anak na isinilang sa asawang kauri ay iginagalang sa angkan. Tunay, sa lahat ng nilalang, ang sariling asawa ang minamahal; kaya ikaw man ay makibahagi sa dharma. Ngunit ang lalaking humahabol sa asawa ng iba ay hindi kailanman makakakita ng tunay na kabutihan. ‘Bukod dito, ako’y asawa ng iba—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan. Hindi nararapat sa sandaling ito na kausapin mo ako nang ganyan. Sa lahat ng nilalang, ang sariling asawa ang minamahal; pagnilayan mo ang dharma.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that devotion to one’s own spouse is a central form of dharma: it protects one from adharma and disgrace, brings welfare, and is linked to enduring merit through household and ancestral duties. Pursuing another’s wife is condemned as a path that blocks true well-being.
In the Virāṭa-parvan context, the narration presents a moral admonition: the speaker (through Vaiśampāyana’s report) articulates norms of righteous conduct regarding women and marriage, and includes a direct refusal—‘I am another’s wife; it is not proper to speak so now’—urging the listener to reflect on dharma.