Shloka 5
Nakula’s Reception in Matsya: Appointment as Aśvasūta
Horse-master
सत्त्वोपपन्नः पुरुषो5मरोपम: श्यामो युवा वारणयूथपोपम: । आमुच्य कम्बूपरि हाटके शुभे विमुच्य वेणीमपिनहा कुण्डले,“तात! तुम शक्ति और धैर्यसे सम्पन्न देवोपम पुरुष हो। तुम्हारी अंगकान्ति श्याम है। तुम तरुण हो और हाथियोंके यूथके अधिपति महान् गजराजके समान शोभा पा रहे हो। तुमने हाथोंमें शंखकी चूड़ियाँ पहनकर उनके ऊपर सोनेके सुन्दर कंगन डाल लिये हैं, वेणी खोलकर केशोंकी लटें छितरा ली हैं तथा कानोंमें कुण्डल धारणकर गलेमें गजरा डाल रखा है। तुम्हारे केश बहुत ही सुन्दर हैं। तुम नारीजनोचित वेश-भूषा धारण करके भी उसके विपरीत धनुष-बाण और कवच धारण करनेवाले वीरके समान शोभा पा रहे हो। तुम रथ आदि वाहनोंपर बैठकर इच्छानुसार भ्रमण करो और मेरे पुत्रोंके अथवा मेरे ही समान होकर रहो
vaiśampāyana uvāca | sattvopapannaḥ puruṣo 'maropamaḥ śyāmo yuvā vāraṇayūthapopamaḥ | āmucya kambūpari hāṭake śubhe vimucya veṇīm apinahā kuṇḍale |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Taglay ang tapang at lakas ng kalooban, ang lalaking iyon ay mistulang isang diyos. Maitim ang kutis at bata pa, at nagliliwanag na parang pinuno ng kawan ng mga elepante. Matapos isuot ang mga pulseras na yari sa sankha at, sa ibabaw ng mga iyon, ang maningning na pulserang ginto, niluwagan niya ang tirintas at nagsuot ng hikaw—nakabihis sa anyong pambabae, ngunit taglay pa rin ang tindig ng isang mandirigma.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical contrast between outer appearance and inner nature: true valor and sattva (steadfast courage and nobility) remain intact even when one adopts an outward disguise for dharmic necessity. It suggests that virtue is measured by conduct and inner strength, not by costume or social markers.
In the Virāṭa Parva’s incognito period, a heroic figure is being described as godlike and elephant-lord-like in majesty, even while wearing ornaments and a feminine style of grooming (bangles, gold bracelets, loosened braid, earrings). The narration underscores that despite the disguise, the person’s warrior presence is unmistakable.