Shloka 3
Agastya–Lopāmudrā: Marriage, Austerity, and Conditions for Conjugal Union (लोमशकथितम्)
तत्र देवान् पितृन् विप्रांस्तर्पयित्वा पुन: पुनः । कन्यातीर्थे5श्वतीर्थे च गवां तीर्थेच भारत । कालकोयट्यां वृषप्रस्थे गिरावुष्य च पाण्डवा:,भारत! भूपाल! वहाँ देवताओं, पितरों तथा ब्राह्मणोंको बार-बार तृप्त करके कन््यातीर्थ, अश्वतीर्थ, गोतीर्थ, कालकोटि तथा वृषप्रस्थगिरिमें निवास करते हुए उन सब पाण्डवोंने बाहुदा नदीमें स्नान किया। पृथ्वीपते! तदनन्तर उन्होंने देवताओंकी यज्ञभूमि प्रयागमें पहुँचकर वहाँ गंगा-यमुनाके संगममें स्नान किया। सत्यप्रतिज्ञ पाण्डव वहाँ स्नान करके कुछ दिनोंतक उत्तम तपस्यामें लगे रहे
tatra devān pitṝn viprāṁs tarpayitvā punaḥ punaḥ | kanyātīrthe 'śvatīrthe ca gavāṁ tīrthe ca bhārata | kālakotyāṁ vṛṣaprasth e girāv uṣya ca pāṇḍavāḥ ||
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Doon, paulit-ulit nilang pinasiyahan sa nararapat na handog ang mga diyos, ang mga ninuno, at ang mga brāhmaṇa. At, O Bhārata, nanatili ang mga Pāṇḍava sa mga banal na tawirang tinatawag na Kanyātīrtha, Aśvatīrtha, at Gavāṃtīrtha, gayundin sa Kālakotī at sa burol na Vṛṣaprastha.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores dharma in the form of tīrtha-yātrā and tarpaṇa: repeatedly honoring gods, ancestors, and brahmins. Even in hardship, righteous life is maintained through gratitude, ritual responsibility, and reverence for sacred places and learned persons.
During their forest exile, the Pāṇḍavas move through a sequence of pilgrimage sites—Kanyātīrtha, Aśvatīrtha, Gavāṃtīrtha, Kālakotī, and the hill Vṛṣaprastha—performing offerings that satisfy gods, ancestors, and brahmins, and residing there as part of their disciplined journey.