Shloka 89
Dhaumya’s Enumeration of Eastern Tīrthas
Prācī-diś Tīrtha-kathana
यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गड़्ाभिषेचनम् । सर्व तत् तस्य गड्ढजाम्भो दहत्यग्निरिवेन्धनम्,जैसे अग्नि ईंधनको जला देती है, उसी प्रकार सैकड़ों निषिद्ध कर्म करके भी यदि गंगास्नान किया जाय तो उसका जल उन सब पापोंको भस्म कर देता है। सत्ययुगमें सभी तीर्थ पुण्यदायक होते हैं। त्रेतामें पुष्करका महत्त्व है। द्वापरमें कुरुक्षेत्र विशेष पुण्यदायक है और कलियुगमें गंगाकी अधिक महिमा बतायी गयी है। पुष्करमें तप करे, महालयमें दान दे, मलय पर्वतमें अग्निपर आरूढ हो और भृगुतुंगमें उपवास करे
yadyakāryaśataṁ kṛtvā kṛtaṁ gaṅgābhiṣecanam | sarva tat tasya gaṅgājāmbho dahatyagnir ivendhanam ||
Sinabi ni Pulastya: Kahit ang isang tao’y nakagawa ng daan-daang ipinagbabawal na gawain, kapag siya’y nagsagawa ng banal na pagligo sa Ilog Gaṅgā, ang tubig ng Gaṅgā ay sinusunog at inuubos ang lahat ng kasalanan—gaya ng apoy na lumalamon sa panggatong. Itinuturo rito ang kapangyarihang maglinis ng mga banal na tubig at ang pag-angat ng mga tīrtha ayon sa mga yugto ng panahon: sa Kṛta (Satya) yuga, lahat ng pook-paglalakbay ay mabunga sa kabutihan; sa Tretā, ang Puṣkara ang pinakadakila; sa Dvāpara, ang Kurukṣetra ang lalo pang mapagkaloob ng merit; at sa Kali, ang Gaṅgā ang ipinahahayag na may pinakadakilang kaluwalhatian. Kaya nararapat magsagawa ng tapas (pagpapakasakit) sa Puṣkara, magbigay ng dāna (kaloob) sa Mahālaya, “sumakay sa apoy” sa Bundok Malaya (isang mahigpit na ritwal), at mag-ayuno sa Bhṛgutunga.
पुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that sincere contact with the Gaṅgā—symbolized by bathing/ablution—has extraordinary purificatory power, capable of burning away accumulated sin, and it frames pilgrimage merit within a yuga-based hierarchy of sacred places and practices.
Pulastya is instructing his listener about the efficacy of tīrthas: he uses the metaphor of fire consuming fuel to describe the Gaṅgā’s power to destroy sin, then lists which pilgrimage sites and disciplines are especially praised in different world-ages.