Shloka 70
Dhaumya’s Enumeration of Eastern Tīrthas
Prācī-diś Tīrtha-kathana
तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्न सदिगीश्वरा: । लोकपालाश्न साध्याक्षु पितरो लोकसम्मता:,राजेन्द्र! तत्पश्चात् महर्षियोंद्वारा प्रशंसित प्रयागतीर्थमें जाय। जहाँ ब्रह्मा आदि देवता, दिशा, दिक्पाल, लोकपाल, साध्य, लोकसम्मानित पितर, सनत्कुमार आदि महर्षि, अंगिरा आदि निर्मल ब्रह्मर्षि, नाग, सुपर्ण, सिद्ध, सूर्य, नदी, समुद्र, गन्धर्व, अप्सरा तथा ब्रह्माजीसहित भगवान् विष्णु निवास करते हैं। वहाँ तीन अग्निकुण्ड हैं जिनके बीचसे सब तीर्थोंसे सम्पन्न गंगा वेगपूर्वक बहती हैं। त्रिभुवनविख्यात सूर्यपुत्री लोकपावनी यमुनादेवी वहाँ गंगाजीके साथ मिली हैं। गंगा और यमुनाका मध्यभाग पृथ्वीका जघन माना गया है
tatra brahmādayo devā diśaś ca sadigīśvarāḥ | lokapālāś ca sādhyaś ca pitaro lokasammatāḥ ||
Wika ni Pulastya: “Doon, sa banal na tīrtha na iyon, nananahan si Brahmā at ang iba pang mga diyos; ang mga dako kasama ang kanilang mga panginoon; ang mga Lokapāla, mga tagapagbantay ng mga daigdig; ang mga Sādhya; at ang mga Pitṛ na pinararangalan ng lahat ng daigdig.”
पुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
A tīrtha is portrayed as a meeting-point of the human and cosmic orders: approaching such a place with reverence, restraint, and dharmic intent purifies the mind and strengthens one’s alignment with duty, gratitude (especially toward ancestors), and right conduct.
Pulastya is describing the sanctity of a revered pilgrimage site (contextually Prayāga), listing the divine and ancestral beings associated with it to impress upon the king the place’s exceptional spiritual potency and the proper attitude for pilgrimage.