Shloka 2
Rathaghoṣa–Saṃjñāna: Damayantī’s Inference and the Dispatch of the Envoy (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 71)
Devanagari script
विदर्भान् यातुमिच्छामि दमयन्त्या: स्वयंवरम् । एकाह्ला हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक,“बाहुक! तुम अश्वविद्याके तत्त्वज्ञ हो, यदि मेरी बात मानो तो मैं दमयन्तीके स्वयंवरमें सम्मिलित होनेके लिये एक ही दिनमें विदर्भदेशकी राजधानीमें पहुँचना चाहता हूँ”
Translation
“Nais kong magtungo sa Vidarbha upang dumalo sa svayaṃvara ni Damayantī. Bāhuka, ikaw ay dalubhasa sa tunay na kaalaman sa kabayo; kung susundin mo ang aking wika, sa palagay mo ba’y mararating natin ang kabiserang iyon sa loob lamang ng isang araw?”
Word by Word
विदर्भान्Vidarbha (country/people) (as destination)
विदर्भान्:
Karma
TypeNoun
Rootविदर्भ
FormMasculine, Accusative, Plural
यातुम्to go
यातुम्:
TypeVerb
Rootया
FormInfinitive (tumun)
इच्छामिI wish/desire
इच्छामि:
Karta
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent (Lat), 1st, Singular
दमयन्त्याःof Damayantī
दमयन्त्याः:
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Genitive, Singular
स्वयंवरम्svayaṃvara (bride-choosing ceremony)
स्वयंवरम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वयंवर
FormMasculine, Accusative, Singular
एकाह्लाin one day (by a single day)
एकाह्ला:
Karana
TypeNoun
Rootएकाह
FormMasculine, Instrumental, Singular
हयतत्त्वज्ञO knower of the principles of horses (horse-lore)
हयतत्त्वज्ञ:
TypeNoun
Rootहय-तत्त्व-ज्ञ
FormMasculine, Vocative, Singular
मन्यसेyou think/consider
मन्यसे:
TypeVerb
Rootमन्
FormPresent (Lat), Ātmanepada, 2nd, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
बाहुकO Bāhuka
बाहुक:
TypeNoun
Rootबाहुक
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
बृहृदश्च उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes