Shloka 42
ऋतुपर्णस्य विदर्भयात्रा-निश्चयः तथा बाहुकस्य हयपरिक्षा (Ṛtuparṇa’s resolve to go to Vidarbha and Bāhuka’s examination of horses)
Devanagari script
ख्यात: प्राज्ञ: कुलीनश्न सानुक्रोशो भवान् सदा । संवृत्तो निरनुक्रोश: शड्के मद्धाग्यसंक्षयात्,“आप विख्यात विद्वान, कुलीन और सदा सबके प्रति दयाभाव रखनेवाले हैं, परंतु मेरे हृदयमें यह संदेह होने लगा है कि आप मेरा भाग्य नष्ट होनेके कारण मेरे प्रति निर्दय हो गये हैं
Translation
Ikaw ay tanyag na marunong, marangal ang angkan, at laging mahabagin. Ngunit sa aking dibdib ay sumisibol ang pag-aalinlangan na dahil sa pagkaparam ng aking palad, ikaw ay naging walang-awa sa akin.
Word by Word
ख्यातःrenowned
ख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राज्ञःwise, learned
प्राज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
कुलीनःnoble-born
कुलीनः:
Karta
TypeAdjective
Rootकुलीन
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सानुक्रोशःcompassionate (with pity)
सानुक्रोशः:
Karta
TypeAdjective
Rootसानुक्रोश
FormMasculine, Nominative, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
संवृत्तःhas become, has turned into
संवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृत्/√वृत्त् with सम्)
FormMasculine, Nominative, Singular
निरनुक्रोशःmerciless, without compassion
निरनुक्रोशः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरनुक्रोश
FormMasculine, Nominative, Singular
शङ्केI suspect, I fear
शङ्के:
TypeVerb
Root√शङ्क्
FormPresent, 1st, Singular, Ātmanepada
मद्भाग्यसंक्षयात्from the destruction of my fortune
मद्भाग्यसंक्षयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमद्-भाग्य-संक्षय
FormMasculine, Ablative, Singular
Speaker
युदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes