Shloka 156
दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्
Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys
Devanagari script
वसत्यनर्हस्तद् दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् । “रातमें उसीका स्मरण करके वह एक श्लोकको गाया करता है। सारी पृथ्वीका चक्कर लगाकर वह कभी किसी स्थानमें पहुँचा और वहीं निरन्तर उस प्रियतमाका स्मरण करके दुःख भोगता रहता है। यद्यपि वह उस दुःखको भोगनेके योग्य है नहीं
Translation
Namuhay siya sa kalagayang hindi nararapat sa kanya, at lalo pang inaalala ang dalamhating iyon. “Sa gabi, sa paggunita sa kanya, umaawit siya ng isang śloka. Pagkaraang maglibot sa buong daigdig at makarating sa kung saan, doon siya nananatiling laging umaalaala sa minamahal at nagdurusa—bagaman hindi siya karapat-dapat sa gayong pagdurusa.”
Word by Word
वसतिdwells/lives
वसति:
Karta
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
अनर्हःunworthy (not deserving)
अनर्हः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनर्ह (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
दुःखम्sorrow, suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
भूयःagain, further, more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक-आधारित)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अनुसंस्मरन्remembering repeatedly
अनुसंस्मरन्:
Karta
TypeVerb
Rootअनु-सम्-स्मृ (धातु)
Formशतृ (present active participle), masculine, nominative, singular
Speaker
बृहृदश्च उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes