Shloka 12
दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्
Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys
आयुष्मन् कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि । तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित्,'आयुष्मन्! वह किसकी पत्नी है, जिसके लिये तुम इस प्रकार निरन्तर शोकमग्न रहते हो।' तब राजा नलने उससे कहा--'किसी अल्पबुद्धि पुरुषके एक स्त्री थी, जो उसके अत्यन्त आदरकी पात्र थी। किंतु उस पुरुषकी बात अत्यन्त दृढ़ नहीं थी। वह अपनी प्रतिज्ञास फिसल गया। किसी विशेष प्रयोजनसे विवश होकर वह भाग्यहीन पुरुष अपनी पत्नीसे बिछुड़ गया
Bṛhadaśva uvāca: Āyuṣman kasya vā nārī yām evam anuśocasi? Tam uvāca Nalo rājā: Mandaprajñasya kasyacit.
Tinanong ni Bṛhadaśva: “O ikaw na pinagkalooban ng mahabang buhay, kaninong asawa siya na iyong ipinagluluksa nang walang humpay?” Sumagot si Haring Nala: “Siya’y asawa ng isang lalaking kapos sa pag-unawa—minamahal niya at karapat-dapat sa pinakamalalim niyang paggalang. Ngunit hindi nanatiling matatag ang kanyang loob; nadulas siya sa kanyang panata. Dahil sa isang tiyak na pangangailangan, ang kapus-palad na iyon ay nahiwalay sa kanyang asawa.”
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The passage highlights ethical self-accountability: when resolve fails and vows are broken, suffering follows—often harming those most deserving of honor. It frames grief not as fate alone but as a consequence of weakened discernment and wavering commitment.
Bṛhadaśva asks the grieving person (Nala, in disguise/indirect speech) whose wife he mourns. Nala answers obliquely, describing “a certain dull-witted man” who, compelled by circumstances, lost firmness and became separated from his beloved wife—implicitly narrating his own story.