Shloka 101
नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः
Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city
सा गत्वाथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा । विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्टगाशोकतरुं तत:,तदनन्तर वह दूसरे स्थानपर जाकर अश्रुगह्द वाणीसे विलाप करने लगी। उसने आँसू भरे नेत्रोंसे देखा, वहाँसे कुछ ही दूरपर एक अशोकका वृक्ष था। दमयन्ती उसके पास गयी। वह तरुवर अशोक-फूलोंसे भरा था। उस वनमें पल्लवोंसे लदा हुआ और पक्षियोंके कलरवोंसे गुंजायमान वह वृक्ष बड़ा ही मनोरम जान पड़ता था
sā gatvāthāparāṃ bhūmiṃ bāṣpa-saṃdigdhyayā girā | vilalāpāśru-pūrṇākṣī dṛṣṭvā aśoka-taruṃ tataḥ ||
Wika ni Bṛhadaśva: Pagkaraan, nagtungo siya sa ibang pook, at sa tinig na nababalot at nauutal sa luha ay nagsimulang managhoy. Luhaan ang kanyang mga mata, lumingon-lingon siya at nakita, di kalayuan, ang isang punong aśoka—hitik sa bulaklak at sariwang usbong, umaalingawngaw sa huni ng mga ibon. Naakit dito, lumapit si Damayantī sa kaaya-ayang punong iyon, na wari’y naghahanap ng ginhawa sa lugar na ang pangalan mismo’y nangangahulugang pagtaboy sa dalamhati.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The passage highlights steadfast endurance in suffering: even amid abandonment and fear, Damayantī continues to move forward, expressing grief without losing her moral center. The aśoka tree functions as a symbolic counterpoint—nature offering a momentary refuge and the hope of grief’s eventual cessation.
Damayantī, alone and distressed, walks to another place in the forest and begins to lament with tear-choked speech. With tear-filled eyes she notices an aśoka tree nearby and approaches it, the scene emphasizing her isolation and the poignancy of her search for relief.