Shloka 2
कर्कोटक-उपदेशः
Karkoṭaka’s Counsel and Nala’s Concealment
अपश्यमाना भर्तारें शोकदुःखसमन्विता । प्राक्रोशदुच्चै: संत्रस्ता महाराजेति नैषधम्,बृहदश्वच मुनि कहते हैं--राजन्! नलके चले जानेपर जब दमयन्तीकी थकावट दूर हो गयी, तब उसकी आँख खुली। उस निर्जन वनमें अपने स्वामीको न देखकर सुन्दरी दमयन्ती भयातुर और दुःख-शोकसे व्याकुल हो गयी। उसने भयभीत होकर निषधनरेश नलको “महाराज! आप कहाँ हैं?' यह कहकर बड़े जोरसे पुकारा
Bṛhadaśva uvāca: apaśyamānā bhartāraṃ śoka-duḥkha-samanvitā | prākrośad uccaiḥ saṃtrastā mahārājeti naiṣadham ||
Wika ni Bṛhadaśva: Nang hindi niya makita ang asawa, si Damayantī ay nabalot ng pighati at dalamhati. Sa matinding takot, sumigaw siya nang malakas, tinatawag ang hari ng Niṣadha: “O Mahārāja!” Ipinapakita ng tagpong ito ang bigat na dinaranas ng tao sa paghihiwalay at ang pagkabulnerable kapag biglang naiwang mag-isa sa ilang.
ब॒हृदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and emotional gravity of abandonment and separation: when protective bonds are broken, fear and suffering arise. It implicitly points to the dharmic responsibility of care within marriage and the compassion due to one who is left vulnerable.
Damayantī awakens in the lonely forest and cannot find Nala. Stricken with grief and fear, she calls out loudly to him, addressing him as the king of Niṣadha—“O Mahārāja!”