Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

Nala’s Embassy to Damayantī and the Gods’ Proposal (नलस्य दूतत्वं देवप्रस्तावश्च)

आततंतानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभूति शंसताम्‌ । अहं हदि श्रिता: स्मृत्वा सर्वरात्रीविचिन्तयन्‌,“मैं अत्यन्त दुःखी हो बड़ी कठिनाईसे वनमें निवास करता हूँ। जिस सभामें जूआ खेलनेका आयोजन किया गया था, वहाँ प्रतिपक्षी पुरुषोंके मुखसे मुझे अत्यन्त कठोर बातें सुननी पड़ी हैं। इसके सिवा द्यूत आदि कार्योंका उल्लेख करते हुए मेरे दुःखातुर सुहृदोंने जो संतापसूचक बातें कही हैं, वे सब मेरे हृदयमें स्थित हैं। मैं उन सब बातोंको याद करके सारी रात चिन्तामें निमग्न रहता हूँ

ātatantānāṃ suhṛdāṃ vāco dyūtaprabhūti śaṃsatām | ahaṃ hṛdi śritāḥ smṛtvā sarvarātrī-vicintayan ||

Wika ni Vaiśaṃpāyana: “Sa paggunita ko sa mga salita ng aking mga kaibigang nagmamalasakit—mga salitang binigkas sa dalamhati, isinasalaysay ang kapahamakan na nagsimula sa sugal na dice—iniingatan ko ang mga iyon sa aking puso. Sa paulit-ulit na pag-alaala, ginugugol ko ang buong magdamag na nalulubog sa balisang pagninilay.”

आततंतानाम्of the distressed/afflicted
आततंतानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआतत (√तन्)
FormMasculine, Genitive, Plural
सुहृदाम्of friends, well-wishers
सुहृदाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुहृद्
FormMasculine, Genitive, Plural
वाचःwords, utterances
वाचः:
Karma
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Accusative, Plural
द्यूत-प्रभूतिoriginating from gambling (i.e., about gambling etc.)
द्यूत-प्रभूति:
Karma
TypeNoun
Rootद्यूत + प्रभूति
FormFeminine, Accusative, Singular
शंसताम्of those recounting/mentioning
शंसताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootशंस्
FormPresent active participle, Masculine, Genitive, Plural
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
हदिin (my) heart
हदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
श्रिताःresting/abiding (there)
श्रिताः:
Karta
TypeVerb
Rootश्रि
FormPast passive participle, Feminine, Nominative, Plural
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootस्मृ
FormAbsolutive (क्त्वा)
सर्व-रात्रि-विचिन्तयन्brooding all night
सर्व-रात्रि-विचिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootसर्व + रात्रि + विचिन्तयत् (वि+चिन्त्)
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
D
dyūta (dice-game/gambling episode)

Educational Q&A

Harmful actions—here, the chain of events beginning with gambling—continue to bear fruit as inner torment: the mind replays painful counsel and reproach, showing how adharma produces lasting psychological and ethical consequences.

The narrator reports a speaker’s inner state: remembering the grief-filled words of friends who speak about the disaster that started with the dice-game, he cannot rest and spends the night in anxious contemplation.