Yudhiṣṭhira’s Reproof and Vow-Logic: On Dice-Deception, Exile Terms, and the Governance of Anger
Adhyāya 35
नाज्ञातचर्या पश्यामि मेरोरिव निगूहनम् | महाराज! मुझे भी प्रजावर्गके बच्चेतक पहचानते हैं, जैसे मेरुपर्वतको छिपाना असम्भव है, उसी प्रकार मुझे अपनी अज्ञातचर्या भी सम्भव नहीं दिखायी देती
nā-jñātacaryā paśyāmi meror iva nigūhanam | mahārāja! mām api prajā-vargaḥ bāla-paryantaṃ prajānāti; yathā meru-parvataṃ nigūhayitum aśakyaṃ, tathā mama ajñātacaryāpi sambhavā na pratibhāti ||
Wika ni Bhīmasena: “Hindi ko nakikita kung paano magiging posible sa akin ang pamumuhay nang palihim—ang magtago ay parang pagtatangkang itago ang Bundok Meru. O dakilang hari, kahit ang karaniwang tao, hanggang sa mga bata, ay nakakakilala sa akin. Kung paanong hindi maikukubli ang Meru, gayundin, hindi ko nakikitang maisasagawa ko ang buhay na incognito.”
भीमसेन उवाच
The verse highlights practical dharma: one must choose strategies aligned with one’s nature and circumstances. For a well-known, powerful figure like Bhīma, secrecy is unrealistic; ethical action includes honest assessment of feasibility rather than wishful planning.
During the forest-exile context, Bhīma addresses a king (mahārāja) and expresses that living unrecognized is not workable for him, since even ordinary people and children can identify him—making concealment as impossible as hiding Mount Meru.