Shloka 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल ४५३६ “लोक हैं।) हू... “+(>9) #:६.# #25-१ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो< ध्याय: यक्ष और युधिष्ठिरका प्रश्नोत्तर तथा युधिष्ठिरके उत्तरसे संतुष्ट हुए यक्षका चारों हल जीवित होनेका वरदान ना वैशग्पायन उवाच स ददर्श हतान् भ्रातूँललोकपालानिव च्युतान् | चुगान्ते समनुप्राप्ते शक्रप्रतिमगौरवान्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युधिष्छिरने इन्द्रके समान गौरवशाली अपने भाइयोंको सरोवरके तटपर निर्जीवकी भाँति पड़े हुए देखा; मानो प्रलय-कालमें सम्पूर्ण लोकपाल अपने लोकोससे भ्रष्ट होकर गिर गये हों
Vaiśampāyana uvāca | sa dadarśa hatān bhrātṝl lokapālān iva cyutān | yugānte samanuprāpte śakra-pratima-gauravān ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Nakita ni Yudhiṣṭhira ang kanyang mga kapatid na nakahandusay na parang patay sa gilid ng lawa, na wari bang ang mga tagapangalaga ng mga daigdig ay nahulog mula sa kanilang mga tungkulin sa wakas ng isang yugto. Sila’y dating maringal at maningning na tulad ni Indra, ngayo’y bagsak at hindi kumikilos—larawang naghahanda sa darating na pag-uusap tungkol sa pagpipigil, katotohanan, at dharma sa harap ng dalamhati.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse sets the moral stage for the Yakṣa–Yudhiṣṭhira exchange: even when overwhelmed by loss, one must respond through dharma—discernment, truth, and restraint—rather than impulsive action.
Yudhiṣṭhira reaches the lakeside and sees his brothers lying lifeless. The scene is described with cosmic-scale imagery (like fallen Lokapālas at yugānta), introducing the gravity of the test that will follow.