Shloka 39
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
(श्रीरम उवाच गच्छ तात प्रजा रक्ष्या: सत्य॑ रक्षाम्यहं पितु: ।) विसर्जित: स रामेण पितुर्वचनकारिणा । नन्दिग्रामे5करोद्ू राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके,उस समय श्रीरामचन्द्रजीने कहा--तात भरत! अयोध्याको लौट जाओ । तुम्हें प्रजाकी रक्षा करनी चाहिये और मैं पिताके सत्यकी रक्षा कर रहा हूँ, ऐसा कहकर पिताकी आज्ञा पालन करनेवाले श्रीरामचन्द्रजीने (समझा-बुझाकर) उन्हें विदा कर दिया। तब वे (लौटकर) बड़े भाईकी चरणपादुकाओंको आगे रखकर नन्दिग्राममें ठहर गये और वहींसे राज्यकी देख-भाल करने लगे
śrīrāma uvāca | gaccha tāta prajā rakṣyāḥ, satyaṃ rakṣāmy ahaṃ pituḥ | visṛjitaḥ sa rāmeṇa piturvacanakāriṇā | nandigrāme 'karod rājyaṃ puraskṛtyāsya pāduke ||
Wika ni Śrī Rāma: “Humayo ka, mahal kong kapatid. Dapat pangalagaan ang bayan; at ako naman ay nag-iingat sa katotohanan ng aking ama (sa kanyang ipinangakong salita).” Pagkasabi nito, si Rāma—na laging tumutupad sa utos ng ama—ay pinabalik siya. Kaya si Bharata’y nagbalik, at inilagay sa unahan ang mga sandalyas (pādukā) ni Rāma bilang sagisag ng wastong paghahari; nanatili siya sa Nandigrāma at mula roon pinamahalaan ang kaharian.
(श्रीरम उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as fidelity to a pledged word: Rāma upholds his father’s promise even at personal cost, while Bharata protects the people without usurping authority—governing only as a trustee under the emblem of Rāma’s sandals.
Rāma instructs Bharata to return and safeguard the subjects, declaring that he himself is safeguarding his father’s truth. Rāma then dismisses him, and Bharata returns to Nandigrāma, administering the kingdom with Rāma’s sandals placed foremost as the sign that Rāma remains the rightful king.