Shloka 45
रावण–मारीचसंवादः तथा मृगप्रलोभनपूर्वकं सीताहरणोपक्रमः
Rāvaṇa–Mārīca Dialogue and the Decoy-Deer Prelude to Sītā’s Abduction
Devanagari script
इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम् । शिलोज्छवृत्तिर्थर्मात्मा शममातिष्ठदुत्तमम्,ऐसा कहकर मुद्गल मुनिने उस देवदूतको विदा कर दिया और शिल एवं उज्छवृत्तिसे जीवन-निर्वाह करनेवाले वे धर्मात्मा महर्षि उत्तम रीतिसे शम-दम आदि नियमोंका पालन करने लगे
Translation
Pagkasabi nito, pinauwi ng pantas na muni ang sugo ng mga diyos. Ang dakilang rishi na may dharma, na nabubuhay sa anumang makuha sa bato at sa anumang mapulot nang walang pagpili, ay nanatili sa pinakamataas na kapayapaan at pagpipigil—sa mga tuntuning tulad ng śama at dama—nang wagas at maayos.
Word by Word
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage)
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
मुनिःsage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
Formmasculine, nominative, singular
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
Formneuter, accusative, singular
देवदूतम्divine messenger
देवदूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवदूत
Formmasculine, accusative, singular
विसृज्यhaving dismissed/sent away
विसृज्य:
TypeVerb
Rootसृज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, singular
शिलोज्छवृत्तिःone whose livelihood is by gleaning and by picking up grains (śila & uñcha)
शिलोज्छवृत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootशिलोज्छवृत्ति
Formfeminine, nominative, singular
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन्
Formmasculine, nominative, singular
शमम्tranquillity/self-control
शमम्:
Karma
TypeNoun
Rootशम
Formmasculine, accusative, singular
आतिष्ठत्he undertook/practised
आतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootस्था
Formimperfect (laṅ), third, singular, parasmaipada
उत्तमम्excellent/supreme
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
Formmasculine, accusative, singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes