Shloka 5
Rāma’s Abhiṣeka Plan, Kaikeyī’s Boon, and the Initiation of the Exile
Mārkaṇḍeya’s Account
सपुत्रदारो हि मुनि: पक्षाहारो बभूव ह । कपोततवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोणमुपार्जयत्,उन्होंने अतिथियोंकी सेवाका व्रत ले रखा था। वे बड़े कर्मनिष्ठ और तपस्वी थे तथा कापोती वृत्तिका आश्रय ले आवश्यकताके अनुरूप थोड़े-से ही अन्नका संग्रह करते थे। वे मुनि स्त्री और पुत्रके साथ रहकर पंद्रह दिनमें जैसे कबूतर दाने चुगता है, उसी प्रकार चुनकर एक द्रोण धानका संग्रह कर पाते थे और उसके द्वारा इष्टीकृत नामक यज्ञका अनुष्ठान करते थे। इस प्रकार परिवारसहित उन्हें पंद्रह दिनपर भोजन प्राप्त होता था
saputradāro hi muniḥ pakṣāhāro babhūva ha | kapotavṛttyā pakṣeṇa vrīhidrōṇam upārjayat |
Sinabi ni Vyāsa: Ang pantas na iyon, na namumuhay kasama ang kanyang asawa at anak na lalaki, ay karaniwang kumakain lamang nang minsan sa loob ng dalawang linggo. Sa pagsunod sa “pamumuhay ng kalapati” (kāpotī-vṛtti)—pagpupulot lamang ng sapat—sa loob ng labinlimang araw ay nakapag-iipon siya ng isang droṇa na sukat ng bigas. Dahil sa panatang maglingkod sa mga panauhin, matatag sa gawa at pagtitiyaga, pinananatili niya ang kanyang sambahayan sa kakaunting imbak na iyon, ginagamit sa mga paghahandog at itinataguyod ang pamilya sa pagkaing dumarating lamang sa dulo ng bawat dalawang linggo.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined living and ethical restraint: even while supporting a family, one can practice austerity, avoid hoarding, and uphold dharma—especially hospitality and sacrificial obligations—by gathering only what is necessary.
Vyāsa describes a sage who lives with his wife and son and eats only once every fortnight. He follows ‘kapota-vṛtti,’ collecting small amounts like a pigeon until he has a droṇa of rice over fifteen days, which sustains the household and supports ritual duties.