Rāma’s Abhiṣeka Plan, Kaikeyī’s Boon, and the Initiation of the Exile
Mārkaṇḍeya’s Account
प्रत्यक्षधर्मा भगवान् यस्य तुष्टो हि कर्मभि: । सफल तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिण:,मनुष्योंके धर्मको प्रत्यक्ष देखने और जाननेवाले भगवान् जिसके कर्मोंसे संतुष्ट होते हैं, उसी श्रेष्ठ धर्मात्मा पुरुषका जन्म सफल है, ऐसा मैं मानता हूँ
pratyakṣa-dharmā bhagavān yasya tuṣṭo hi karmabhiḥ | saphalaṃ tasya janmāhaṃ manye saddharma-cāriṇaḥ ||
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Itinuturing kong tunay na ganap ang kapanganakan ng taong iyon—ng marangal na nagsasagawa ng wastong dharma—na ang mga gawa ay nakalulugod sa Panginoon, Siya na tuwirang nakakakita at nakaaalam ng dharma ng mga tao.”
युधिषछ्िर उवाच
A human life is truly successful when one’s actions align with dharma and thereby please the all-seeing Lord who directly knows and witnesses human righteousness.
Yudhiṣṭhira reflects on the standard of a meaningful life, praising the person of right conduct whose deeds earn divine approval, emphasizing ethical action as the measure of fulfillment.