Shloka 4
Yudhiṣṭhira’s Lament on Kāla and Daiva after Draupadī’s Recovery (आरण्यक पर्व, अध्याय २५७)
Devanagari script
ततः प्रववृते यज्ञ: प्रभूतार्थ: सुसंस्कृत: । दीक्षितश्नापि गान्धारियथाशास्त्रं यथाक्रमम्,फिर तो उत्तम संस्कारसे युक्त और प्रचुर धन-धान्यसे सम्पन्न वह वैष्णवयज्ञ आरम्भ हुआ। गान्धारीनन्दन दुर्योधनने शास्त्रकी आज्ञाके अनुसार विधिपूर्वक उस यज्ञकी दीक्षा ली
Translation
Pagkaraan, nagsimula ang yajña—maayos ang paghahanda at sagana sa yaman. Si Duryodhana, anak ni Gāndhārī, ay tumanggap ng dīkṣā (pagpapabanal bago ang handog) ayon sa śāstra at sa wastong pagkakasunod ng ritwal.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
प्रववृतेbegan, commenced
प्रववृते:
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु: वृत्/वृत्त् ‘to proceed, begin’)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन
यज्ञःsacrifice, ritual
यज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रभूतार्थःhaving abundant resources/wealth
प्रभूतार्थः:
TypeAdjective
Rootप्रभूतार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुसंस्कृतःwell-prepared, well-performed
सुसंस्कृतः:
TypeAdjective
Rootसु+संस्कृत (प्रातिपदिक; संस्कृत from कृ ‘to do’ with सम्-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दीक्षितःinitiated, consecrated
दीक्षितः:
TypeAdjective
Rootदीक्षित (प्रातिपदिक; कृदन्त from √दिक्ष्/दीक्ष् ‘to consecrate/initiate’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formअव्यय
गान्धारिO Gandhāri’s (son)/O Gandhārin (address)
गान्धारि:
TypeNoun
Rootगान्धारि (प्रातिपदिक; vocative of गान्धारिन्/गान्धारि)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय
शास्त्रम्scripture, rule, injunction
शास्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यथाas, in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय
क्रमम्order, sequence
क्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अव्ययीभाववत् प्रयोग: ‘in due order’)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes