Shloka 243
मृगस्वप्नदर्शनम्
The Deer’s Dream-Appeal and the Move to Kāmyaka
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनमोचनानुज्ञायां त्रिचत्वारिंशदधिकद्धिशततमो<5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपववके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें दुर्योधनको छुड़ानेकी आज्ञाविषयक दो सौ तैंतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti śrīmahābhārate vanaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi duryodhanamocanānujñāyāṃ tricatuvāriṃśad-adhika-dviśatatamo 'dhyāyaḥ |
Sa gayon nagtatapos, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Vana Parva, sa bahaging tumatalakay sa paglalakbay para sa mga baka (Ghoṣa-yātrā), ang ika-243 kabanata na hinggil sa pagbibigay-pahintulot na iligtas si Duryodhana. Ang pangwakas na kolofon na ito ang tanda ng pagwawakas ng yunit ng salaysay at ng pagliko sa usaping moral: kahit sa gitna ng pagkapoot, ang tanong kung pahihintulutan bang palayain ang kaaway ay itinatakda ng matuwid na asal at pagpipigil, hindi ng pakinabang lamang.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The colophon highlights the ethical frame of the episode: decisions about an adversary’s fate—such as permitting rescue or release—are treated as questions of dharma (right conduct) and self-restraint, not merely strategic gain.
This is the chapter-ending colophon stating that, within Vana Parva’s Ghoṣa-yātrā episode, the 243rd chapter—centered on granting permission related to Duryodhana’s rescue—has concluded.