Shloka 14
Vyādha–Brāhmaṇa Saṃvāda: Śāpa, Vṛtta-Dharma, and Counsel Against Viṣāda
Grief
Devanagari script
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वं व्याख्याहि मे द्विज । धर्म: सुदुर्लभो विप्र नृशंसेन महात्मनाम्,“ब्रह्म! आप मुझे क्षत्रियोंके धर्म और आचारका तत्त्व भी विस्तारपूर्वक बताइये। विप्रवर! जो क्रूर स्वभावके मनुष्य हैं, उनके लिये महात्माओंका धर्म अत्यन्त दुर्लभ है
Translation
“O Brahmin, ipaliwanag mo sa akin nang malinaw ang diwa ng dharma at asal ng mga kṣatriya. O pinakamainam sa mga Brahmin, ang dharma ng mga dakilang kaluluwa ay napakabihira para sa taong malupit.”
Word by Word
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वम्the essential principle of Kshatriya duty and conduct
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक); समास: क्षत्र-धर्म-समाचार-तत्त्व
FormNeuter, Accusative, Singular
व्याख्याहिexplain (tell in detail)
व्याख्याहि:
TypeVerb
Rootव्याख्या- (धातु: ख्या; उपसर्ग: वि + आ)
FormImperative (Loṭ), Second, Singular, Parasmaipada
मेto me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Dative, Singular
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्मःdharma; righteous conduct
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
सुदुर्लभःvery difficult to obtain
सुदुर्लभः:
TypeAdjective
Rootसुदुर्लभ
FormMasculine, Nominative, Singular
विप्रO brahmin
विप्र:
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Vocative, Singular
नृशंसेनby/with cruelty; by a cruel (nature)
नृशंसेन:
Karana
TypeAdjective
Rootनृशंस
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
महात्मनाम्of great-souled (persons)
महात्मनाम्:
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes