Shloka 29
स्नेहाद भावो<नुरागश्न प्रजज्ञे विषये तथा । अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरु: स्मृत:,“दुःखका मूल कारण है आसक्ति। आसक्तिसे ही भय होता है। शोक, हर्ष तथा क्लेश --इन सबकी प्राप्ति भी आसक्तिके कारण ही होती है। आसक्तिसे ही विषयोंमें भाव और अनुराग होते हैं। ये दोनों ही अमंगलकारी हैं। इनमें भी पहला अर्थात् विषयोंके प्रति भाव महान् अनर्थकारक माना गया है
snehād bhāvo 'nurāgaś ca prajajñe viṣaye tathā | aśreyaskāv ubhāv etau pūrvas tatra guruḥ smṛtaḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Mula sa pagkakapit (na isinilang sa pag-ibig) umuusbong ang ‘bhāva’—isang matatag na pagkiling—at ang ‘anurāga’—masidhing pagkalugod—tungo sa mga bagay na dinarama ng pandama. Kapwa ito lumilihis sa tunay na kapakanan; at sa dalawa, ang unang iyon—ang matigas na pagkiling sa mga bagay—ang itinuturing na higit na mabigat na sanhi ng kapinsalaan.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-objects generates two inner states—bhāva (fixed inclination) and anurāga (passionate fondness). Both are spiritually and ethically harmful, and bhāva is judged the more serious because it stabilizes and deepens bondage, making later craving and suffering harder to uproot.
Vaiśampāyana continues a didactic explanation about the psychology of bondage: how affection-based attachment leads the mind toward objects, producing entrenched inclination and passionate attachment, which in turn become sources of fear, grief, and distress.